<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>2079-312X</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Lingüística]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Lingüística]]></abbrev-journal-title>
<issn>2079-312X</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Asociación de Lingüística y Filología de América Latina]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S2079-312X2020000100009</article-id>
<article-id pub-id-type="doi">10.5935/2079-312x.20200002</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="pt"><![CDATA[OBSOLESCÊNCIA OU PERSISTÊNCIA: O MAIS-QUE-PERFEITO CONJUNTIVO]]></article-title>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[OBSOLESCENCE OR PERSISTENCE: THE CONJUNCTIVE PLUPERFECT]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Márluce]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="Aff"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="Af1">
<institution><![CDATA[,Universidade Federal do Ceará  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
<country>Brazil</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>00</month>
<year>2020</year>
</pub-date>
<volume>36</volume>
<numero>1</numero>
<fpage>9</fpage>
<lpage>32</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S2079-312X2020000100009&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S2079-312X2020000100009&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S2079-312X2020000100009&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="pt"><p><![CDATA[Resumo: Contemplamos, neste artigo, a função conjuntiva do pretérito mais-que-perfeito. Nossos dados provêm de revistas históricas do Instituto do Ceará: treze do período de 1944 a 1956 e treze do período de 2000 a 2012. À luz de pressupostos funcionalistas (modalidade, marcação e unidirecionalidade), evidenciamos redução de dados de uma sincronia a outra, além de estreitamento contextual: sobrevive como variante estilística, predominantemente, em construções contrafactuais, orações condicionais (em prótase-apódose) e comparativo-condicionais (em apódose-prótase), afirmativas, com conectivo explícito, com verbo de estado (fora), sem referência temporal explícita, no gênero artigo e na primeira sincronia (1944-1956).]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Abstract: We consider, in this research, the conjunctive function of the pluperfect. Our data comes from historical journals of the Institute of Ceará: thirteen from the period of 1944 to 1956 and thirteen from 2000 to 2012. In accordance with functionalist assumptions (modality, markedness and unidirectional change), we show data decrease from one synchrony to another besides contextual narrowing: it survives as a stylistic variant, mainly in counterfact conditionals (protasis-apodosis order) and comparative-conditionals (apodosis-protasis order), affirmative clauses, taking into connective and stative verb (fora), without time reference, in papers and in the first synchrony (1944-1956).]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="pt"><![CDATA[mais-que-perfeito do conjuntivo]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[modalidade]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[marcação]]></kwd>
<kwd lng="pt"><![CDATA[mudança]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[conjuntive pluperfect]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[modality]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[makedness]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[change.]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alarcos Llorach]]></surname>
<given-names><![CDATA[Emilio]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gramática de la Lengua Española]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Madrid ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[RAE]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alcoforado]]></surname>
<given-names><![CDATA[Mariana]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Cartas Portuguesas]]></source>
<year>1962</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Livraria AGIR Editora]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Almeida]]></surname>
<given-names><![CDATA[Napoleão Mendes de]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gramática Metódica da Língua Portuguesa]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Saraiva]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Back]]></surname>
<given-names><![CDATA[Angela Cristina Di Palma]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A multifuncionalidade da forma verbal -sse no domínio Tempo-Aspecto-Modalidade: uma abordagem sincrônica]]></source>
<year>2008</year>
<publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal de Santa Catarina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Barbosa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Jeronymo Soares]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gramática Philosophica da Língua Portuguesa]]></source>
<year>1830</year>
<edition>2 ed</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Academia das Ciências de Lisboa]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bechara]]></surname>
<given-names><![CDATA[Evanildo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Moderna gramática portuguesa]]></source>
<year>2009</year>
<edition>37ª ed</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Nova Fronteira]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Becker]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martin]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[From temporal to modal: divergent fates of the Latin synthetic pluperfect in Spanish and Portuguese]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Detges]]></surname>
<given-names><![CDATA[U]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Waltereit]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The Paradox of Grammatical Change: perspectives from romance]]></source>
<year>2008</year>
<page-range>147-80</page-range><publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Benjamins]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Becker]]></surname>
<given-names><![CDATA[Martin]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[&#8220;Cantara&#8221; nas encruzilhadas em espanhol e português]]></source>
<year>2012</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bell]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Language style as audience design]]></article-title>
<source><![CDATA[Language in Society]]></source>
<year>1984</year>
<volume>13</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>145-204</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Brocardo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Teresa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Portuguese pluperfect: elements for a diachronic approach]]></article-title>
<source><![CDATA[Estudos Linguísticos / Linguistic Studies]]></source>
<year>2010</year>
<volume>5</volume>
<page-range>117-30</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Brocardo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Teresa]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[O &#8216;passado do passado&#8217; - alguns dados para a história do pretérito mais-que-perfeito em português]]></article-title>
<source><![CDATA[Verba Hispanica]]></source>
<year>2012</year>
<volume>XX</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>33-48</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bybee]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joan]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Frequency of use and the organization of language]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Oxford ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Oxford University Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Bybee]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joan]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fleischman]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Modality in grammar and discourse]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Benjamins Publishing Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Campos]]></surname>
<given-names><![CDATA[Odette G. L. Altmann de Souza]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Galembeck]]></surname>
<given-names><![CDATA[P. de Tarso]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rodrigues]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. C. Souza]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A Flexão modo-temporal no português culto do Brasil: formas de pretérito perfeito e imperfeito do indicativo]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Castilho]]></surname>
<given-names><![CDATA[A. T. de]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Basílio]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gramática do Português Falado: as abordagens]]></source>
<year>1993</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ed. da Unicamp/Fapesp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Márluce]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[As categorias Tempo, Aspecto, Modalidade e Referência na significação dos pretéritos mais-que-perfeito e perfeito: correlação entre função(ões)-forma(s) em tempo real e aparente]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal de Santa Catarina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Coan]]></surname>
<given-names><![CDATA[Márluce]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Anterioridade a um ponto de referência passado: pretérito (mais-que-) perfeito]]></source>
<year>1997</year>
<publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal de Santa Catarina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Cunha]]></surname>
<given-names><![CDATA[Celso]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cintra]]></surname>
<given-names><![CDATA[Lindley]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Nova Gramática do Português Contemporâneo]]></source>
<year>2008</year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dias]]></surname>
<given-names><![CDATA[Flávia Maurícia Pereira de Carvalho]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Variação e Funcionalidade Modo-Temporal no Português Oral Culto de Fortaleza/CE: futuro do pretérito versus pretérito imperfeito na codificação da eventualidade em construções condicionais no passado]]></source>
<year>2007</year>
<publisher-loc><![CDATA[Fortaleza ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal do Ceará]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dolz-Mestre]]></surname>
<given-names><![CDATA[Joaquim]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Schneuwly]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Genres et progression en expression orale et écrite. Éléments de réflexions à propos d'une expérience romande]]></article-title>
<source><![CDATA[Enjeux]]></source>
<year>1996</year>
<volume>37/38</volume>
<page-range>49-75</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dubois]]></surname>
<given-names><![CDATA[Sylvie]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Votre]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Análise modular e princípios subjacentes do funcionalismo linguístico]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Votre]]></surname>
<given-names><![CDATA[S. J.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A construção da gramática]]></source>
<year>2012</year>
<page-range>49-72</page-range><publisher-loc><![CDATA[Niterói ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da UFF]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fiorin]]></surname>
<given-names><![CDATA[José Luiz]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Do Tempo. As Astúcias da Enunciação: as categorias de pessoa, espaço e tempo]]></source>
<year>2016</year>
<edition>3ª ed</edition>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Contexto]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fleischman]]></surname>
<given-names><![CDATA[Suzanne]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[The future in thought and language]]></source>
<year>1982</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cambridge University Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Fox]]></surname>
<given-names><![CDATA[Barbara A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Principles shaping grammatical practices: an exploration]]></article-title>
<source><![CDATA[Discourse Studies]]></source>
<year>2007</year>
<volume>9</volume>
<page-range>299-318</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Freitag]]></surname>
<given-names><![CDATA[Raquel Meister Ko]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Araujo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andréia Silva]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Passado condicional no Português: formas e contextos de uso]]></article-title>
<source><![CDATA[Caligrama]]></source>
<year>2011</year>
<volume>16</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>199-228</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Givón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Talmy]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Syntax: an introduction]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Benjamins]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B26">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Givón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Talmy]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Functionalism and Grammar]]></source>
<year>1995</year>
<publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Benjamins Publishing Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B27">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Givón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Talmy]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Verbal Inflections: Tense, Aspect, Modality and Negation]]></article-title>
<source><![CDATA[English Grammar: a functional-based introduction]]></source>
<year>1993</year>
<volume>V. I e II</volume>
<page-range>147-212</page-range><publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Benjamins Publishing Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B28">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Givón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Talmy]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Functionalism and grammar: a prospectus]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Oregon ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[University of Oregon]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B29">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Givón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Talmy]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Syntax - A functional - typological introduction]]></source>
<year>1990</year>
<volume>V. II</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Benjamins Publishing Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B30">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Givón]]></surname>
<given-names><![CDATA[Talmy]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A functional-typological introduction]]></source>
<year>1984</year>
<volume>Vol. I</volume>
<publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Benjamins Publishing Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B31">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gonçalves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos Alexandre V]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Falara-se mais-que-perfeito: estudo presente do tempo pretérito]]></article-title>
<source><![CDATA[ALFA]]></source>
<year>1993</year>
<volume>37</volume>
<page-range>135-42</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B32">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gryner]]></surname>
<given-names><![CDATA[Helena]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Variação e iconicidade: a representação morfossintática de uma hierarquia semântica]]></article-title>
<source><![CDATA[Revista de Estudos Linguísticos]]></source>
<year>1998</year>
<volume>7</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>139-60</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B33">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gryner]]></surname>
<given-names><![CDATA[Helena]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Graus de vinculação nas orações condicionais]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos de Estudos Lingüísticos]]></source>
<year>1995</year>
<volume>28</volume>
<page-range>69-83</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B34">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Hopper]]></surname>
<given-names><![CDATA[Paul J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[On Some Principles of Grammaticization]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Traugott]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Heine]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Approaches to Grammaticalization]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Amsterdam ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[John Benjamins Publishing Co]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B35">
<nlm-citation citation-type="">
<collab>Instituto do Ceará</collab>
<source><![CDATA[Revista]]></source>
<year></year>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B36">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Labov]]></surname>
<given-names><![CDATA[William]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Principles of linguistic change: cognitive and cultural factors]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Oxford ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Blackwell]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B37">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Labov]]></surname>
<given-names><![CDATA[William]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Principles of linguistic change: social factors]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Oxford ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Blackwell]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B38">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Labov]]></surname>
<given-names><![CDATA[William]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Principles of linguistic change: internal factors]]></source>
<year>1994</year>
<publisher-loc><![CDATA[Oxford ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Blackwell]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B39">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martins]]></surname>
<given-names><![CDATA[Kellen Cozine]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[A variação entre o pretérito mais-que-perfeito simples e composto em textos jornalísticos]]></article-title>
<source><![CDATA[Diadorim]]></source>
<year>2011</year>
<volume>8</volume>
<page-range>15-30</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B40">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martins]]></surname>
<given-names><![CDATA[Kellen Cozine]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A expressão variável da anterioridade a um ponto de referência passado na escrita midiática]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal do Rio de Janeiro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B41">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martins]]></surname>
<given-names><![CDATA[Kellen Cozine]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Paiva]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. de C.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[V-ra no português: uma análise diacrônica]]></article-title>
<source><![CDATA[Estudos Linguísticos]]></source>
<year>2013</year>
<volume>42</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>540-52</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B42">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Neves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Helena de Moura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As construções concessivas]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Neves]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. H. de Moura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gramática do Português Falado]]></source>
<year>1999</year>
<volume>V. VII</volume>
<page-range>545-91</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da Unicamp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B43">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Neves]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Helena de Moura]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Souza]]></surname>
<given-names><![CDATA[E. M.]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[As construções condicionais]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Neves]]></surname>
<given-names><![CDATA[M. H. de Moura]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gramática do Português Falado]]></source>
<year>1999</year>
<volume>V. VII</volume>
<page-range>497-544</page-range><publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora da Unicamp]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B44">
<nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Prestes]]></surname>
<given-names><![CDATA[Graziela J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Uma compreensão do pretérito imperfeito do subjuntivo pelo viés da temporalidade e da modalidade]]></article-title>
<source><![CDATA[Cadernos do IL]]></source>
<year>2011</year>
<volume>42</volume>
<page-range>220-35</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B45">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Prestes]]></surname>
<given-names><![CDATA[Graziela J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Conteúdo temporal do imperfeito do subjuntivo em português]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Porto Alegre ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Pontifícia Universidade Católica de Rio Grande do Sul]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B46">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rojo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Guillermo]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Sobre la distribución de las formas llegara y llegase en español actual]]></article-title>
<source><![CDATA[Scripta Philologica in memoriam Manuel Taboada Cid]]></source>
<year>1996</year>
<volume>Tomo II</volume>
<page-range>677-91</page-range><publisher-loc><![CDATA[A Coruña ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Ediciones Universidade da Coruña]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B47">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Rojo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Guillermo]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vázquez Rozas]]></surname>
<given-names><![CDATA[Victoria]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang=""><![CDATA[Sobre las formas en -ra en el español de Galicia]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Enrique-Arias]]></surname>
<given-names><![CDATA[Andrés]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gutiérrez]]></surname>
<given-names><![CDATA[Manuel J.]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Landa]]></surname>
<given-names><![CDATA[Alazne]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ocampo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Francisco]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Perspectives in the Study of Spanish Language Variation. Papers in Honor of Carmen Silva-Corvalán]]></source>
<year>2014</year>
<page-range>237-70</page-range><publisher-loc><![CDATA[Santiago ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade de Santiago de Compostela]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B48">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Said Ali]]></surname>
<given-names><![CDATA[Manoel]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Gramática Secundária e Gramática Histórica da Língua Portuguesa]]></source>
<year>1964</year>
<publisher-loc><![CDATA[São Paulo ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Editora Universidade de Brasília]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B49">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva]]></surname>
<given-names><![CDATA[Rosa Virgínia Mattos e]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Estruturas trecentistas. Elementos para uma gramática do português arcaico]]></source>
<year>1989</year>
<publisher-loc><![CDATA[Lisboa ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Imprensa Nacional Casa da Moeda]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B50">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Silva-Corvalán]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carmen]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Sociolingüística y pragmática del español]]></source>
<year>2001</year>
<publisher-loc><![CDATA[Washington ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Georgetown University Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B51">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sweetser]]></surname>
<given-names><![CDATA[Eve E]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[From etymology to pragmatics: Metaphorical and cultural aspects of semantic structure]]></source>
<year>1990</year>
<publisher-loc><![CDATA[New York ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Cambridge University Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B52">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tavares]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Alice]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[A gramaticalização de E, AÍ, DAÍ e ENTÃO: estratificação/variação e mudança no domínio funcional da sequenciação retroativo-propulsora de informações - um estudo sociofuncionalista]]></source>
<year>2003</year>
<publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal de Santa Catarina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B53">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tavares]]></surname>
<given-names><![CDATA[Maria Alice]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Um estudo variacionista de AÍ, DAÍ, ENTÃO e E como conectores seqüenciadores retroativo-propulsores na Fala de Florianópolis]]></source>
<year>1999</year>
<month>a</month>
<publisher-loc><![CDATA[Florianópolis ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Universidade Federal de Santa Catarina]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B54">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Tojeiro]]></surname>
<given-names><![CDATA[Gastão]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Onde canta o sabiá. Comédia em 3 atos]]></source>
<year>1973</year>
<publisher-loc><![CDATA[Rio de Janeiro ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Serviço Nacional de Teatro]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B55">
<nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Travaglia]]></surname>
<given-names><![CDATA[Luiz Carlos]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Um estudo textual-discursivo do verbo no português do Brasil]]></source>
<year>1991</year>
<publisher-loc><![CDATA[Campinas ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[UNICAMP]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B56">
<nlm-citation citation-type="">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Vendler]]></surname>
<given-names><![CDATA[Zeno]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Verbs and Times]]></source>
<year>1967</year>
</nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
