<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1688-0420</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Uruguaya de Cardiología]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev.Urug.Cardiol.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1688-0420</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Sociedad Uruguaya de Cardiología]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1688-04202014000300007</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[La aplicación de planificación estratégica y de herramientas genéricas ISO 9001: 2008 en el control integral de los factores de riesgo para enfermedad cardiovascular determinan una mayor tasa de éxito a largo plazo]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martire1]]></surname>
<given-names><![CDATA[Víctor]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Diez1]]></surname>
<given-names><![CDATA[Emilio Pis]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A02"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Portillo]]></surname>
<given-names><![CDATA[Daniel]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Martire]]></surname>
<given-names><![CDATA[María V.]]></given-names>
</name>
<xref ref-type="aff" rid="A01"/>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A01">
<institution><![CDATA[,Cesalp-Instituto Médico Platense Fundación Horacio Corrada ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[La Plata ]]></addr-line>
</aff>
<aff id="A02">
<institution><![CDATA[,Secretaría de Salud  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[La Plata Buenos Aires]]></addr-line>
<country>Argentina</country>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2014</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2014</year>
</pub-date>
<volume>29</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>317</fpage>
<lpage>327</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1688-04202014000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1688-04202014000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1688-04202014000300007&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><abstract abstract-type="short" xml:lang="es"><p><![CDATA[Resumen Antecedentes: una adecuada planificación estratégica (PE) y la utilización de herramientas genéricas de las normas ISO 9001:2008, aplicadas en medicina, ha demostrado mejorar la eficacia y la eficiencia de los procesos tanto en áreas administrativas como asistenciales. Objetivo: alcanzar y sostener en el tiempo el control integral de los factores de riesgo para enfermedad cardiovascular (FRCV), implementando y aplicado un seguimiento por procesos (SPP) y evaluando su respuesta por el lapso de tres años en pacientes de alto riesgo clínico, comparándolo con el manejo habitual conocido hasta ahora. Método: 310 pacientes con múltiples FRCV iniciaron el programa de seguimiento (192 varones y 118 mujeres, con edad de 59±11 años, 206 en prevención primaria y 104 en secundaria), divididos aleatoriamente en dos grupos, según el sistema de seguimiento: grupo 1 (n:160: SPP) y grupo 2 (n:150, seguimiento según criterios de sus profesionales asistentes). La PE en cuanto a tiempo y plazos se objetivó previamente mediante gráfica de Gantt, el primer año en cuatro trimestres, segundo y tercer año en dos semestres cada uno, y su implementación mediante herramienta de suceso real PERT (evaluación de programa y técnica de revisión); se evaluaron los resultados comparativos entre ambos grupos, teniendo, como objetivo de calidad, el control integral y sostenido de los FRCV. Test de t para datos apareados, con nivel de rechazo de hipótesis nula: p<0,05. Resultado: 294 pacientes (95%) completaron el seguimiento a tres años, lograron alcanzar y mantener las metas de control previstas, para el grupo 1: 58%, 56% y 55%, y para el grupo 2: 32%, 28% y 25%, para cada año respectivamente (p<0,01). Conclusión: el cumplimiento y sostenimiento de objetivos de calidad mediante planificación estratégica y utilización de herramientas de gestión genéricas ISO 9001:2008 logra a largo plazo una tasa de éxito elevada en el control integral de los FRCV.]]></p></abstract>
<abstract abstract-type="short" xml:lang="en"><p><![CDATA[Summary The application of strategic planning and generic tools ISO 9001:2008 in the integral control of risk factors for cardiovascular disease, improve efficiency and efficacy of administrative and care processes. Background: adequate strategic planning (SP) and the use of generic tools of ISO 9001:2008, applied in medicine has been shown to improve the effectiveness and efficiency of processes, both in administrative areas such as healthcare. Objective: to achieve and sustain over time the integral control of risk factors for cardiovascular disease (CVRF), implementing and applying a tracking process (TPP) and evaluating their response for a period of 3 years in high clinical risk patients, compared with standard management known so far. Methods: 310 patients with multiple CVRF began the monitoring program (192 men and 118 women, aged 59 ± 11 years , 206 in primary prevention and 104 in secondary), were randomly divided into two groups according to the tracking system Group 1 (n = 160 : TPP) and Group 2 (n = 150, follow criteria of professional assistants). The SP in terms of time and deadlines previously studied using Gantt chart, the first year in 4 quarters, second and third year of 2 semesters each, and deployment tool real event PERT (program evaluation and technique review) , the comparative results between the two groups were evaluated, taking aim quality, integrated control and sustained CVRF. T test for paired data, with the level of rejection of null hypothesis: p: < 0.05. Results: 294 patients (95%) completed follow-up to 3 years, managed to achieve and maintain control targets planned: for Group 1: 58%, 56% and 55%, for Group 2 : 32%, 28% and 25% for each year respectively (p: <0.01). Conclusion: the implementation and maintenance of quality objectives through strategic planning and use of generic management tools ISO 9001:2008 , achieved long-term success rate in the comprehensive control of CVRF.]]></p></abstract>
<kwd-group>
<kwd lng="es"><![CDATA[FACTORES DE RIESGO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ATEROSCLEROSIS]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[ESTUDIOS DE SEGUIMIENTO]]></kwd>
<kwd lng="es"><![CDATA[EPIDEMIOLOGíA]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[RISK FACTORS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[ATHEROSCLEROSIS]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[FOLLOW UP STUDIES]]></kwd>
<kwd lng="en"><![CDATA[EPIDEMIOLOGY]]></kwd>
</kwd-group>
</article-meta>
</front><body><![CDATA[    <span style="font-family: Verdana; " class="auto-style2">Art&iacute;culo original</span>        <p><b style=""> <span style="font-size: 14pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">La aplicaci&oacute;n de planificaci&oacute;n estrat&eacute;gica y de herramientas gen&eacute;ricas ISO 9001:2008 en el control integral de los factores de riesgo para enfermedad cardiovascular <span class="GramE">determinan</span> una mayor tasa de &eacute;xito a largo plazo&nbsp; </span><span style="font-size: 14pt;"><o:p></o:p></span></b></p>           <p><span class="SpellE"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Dres</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">. V&iacute;ctor Martire</span><sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><a name=".1-"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(218, 37, 29);"><a href="v29n3a07.html#.1" class="auto-style1">1</a><span class="GramE">,</span></span><span class="GramE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name=".2-"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(218, 37, 29);"><a href="v29n3a07.html#.2" class="auto-style1">2</a></span></span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(218, 37, 29);"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">, Emilio Pis Diez</span><sup><a href="v29n3a07.html#.1" class="auto-style1">1</a>,<a href="v29n3a07.html#.2" class="auto-style1">2</a></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">, Daniel Portillo</span><a href="v29n3a07.html#.1" class="auto-style1"><sup>1</sup></a><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">, Mar&iacute;a V. Martire</span><a href="v29n3a07.html#.1" class="auto-style1"><sup>1</sup></a><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span> </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name=".1"></a>       </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#.1-" class="auto-style1">1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">. Fundaci&oacute;n Horacio <span class="SpellE">Corrada</span>, <span class="SpellE">Cesalp</span>-Instituto M&eacute;dico Platense, La Plata.    <br>       <a name=".2"></a>       </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#.2-" class="auto-style1">2</a><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">. Secretar&iacute;a de Salud, La Plata. Buenos Aires, Argentina.    <br>       Correspondencia: V&iacute;ctor D. <span class="SpellE">Martire</span>. Calle 55 N&ordm; 480, La Plata (1900). Buenos Aires, Argentina    <br>       Correo electr&oacute;nico:        </span> <a href="mailto:vmartire@netverk.com.ar" class="auto-style1"><span class="SpellE">vmartire@netverk.com.ar</span></a><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><br class="auto-style1">       </span>       </span></p>           <p class="auto-style3">Recibido mayo 27, 2014; aceptado setiembre 24, 2014    <br>       &nbsp;</p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Resumen&nbsp;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> </span></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Antecedentes: </span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">una adecuada planificaci&oacute;n estrat&eacute;gica (PE) y la utilizaci&oacute;n de herramientas gen&eacute;ricas de las normas ISO 9001:2008, aplicadas en medicina, ha demostrado mejorar la eficacia y la eficiencia de los procesos tanto en &aacute;reas administrativas como asistenciales.    <br>       <b>Objetivo:</b> alcanzar y sostener en el tiempo el control integral de los factores de riesgo para enfermedad cardiovascular (FRCV), implementando y aplicado un seguimiento por procesos (SPP) y evaluando su respuesta por el lapso de tres a&ntilde;os en pacientes de alto riesgo cl&iacute;nico, compar&aacute;ndolo con el manejo habitual conocido hasta ahora.    <br>       <b>M&eacute;todo:</b> 310 pacientes con m&uacute;ltiples FRCV iniciaron el programa de seguimiento (192 varones y 118 mujeres, con edad de 59&plusmn;11 a&ntilde;os, 206 en prevenci&oacute;n primaria y 104 en secundaria), divididos <span class="SpellE">aleatoriamente</span> en dos grupos, seg&uacute;n el sistema de seguimiento: grupo 1 (n:160: SPP) y grupo 2 (n:150, seguimiento seg&uacute;n criterios de sus profesionales asistentes). La PE en cuanto a tiempo y plazos se <span class="SpellE">objetiv&oacute;</span> previamente mediante gr&aacute;fica de <span class="SpellE">Gantt</span>, el primer a&ntilde;o en cuatro trimestres, segundo y tercer a&ntilde;o en dos semestres cada uno, y su implementaci&oacute;n mediante herramienta de suceso real PERT (evaluaci&oacute;n de programa y t&eacute;cnica de revisi&oacute;n); se evaluaron los resultados comparativos entre ambos grupos, teniendo, como objetivo de calidad, el control integral y sostenido de los FRCV. </span><span class="SpellE"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Test</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> de t para datos apareados, con nivel de rechazo de hip&oacute;tesis nula: p&lt;0,05.    <br>       <b>Resultado:</b> 294 pacientes (95%) completaron el seguimiento a tres a&ntilde;os, lograron alcanzar y mantener las metas de control previstas, para el grupo 1: 58%, 56% y 55%, y para el grupo 2: 32%, 28% y 25%, para cada a&ntilde;o respectivamente (p&lt;0,01).    <br>       <b>Conclusi&oacute;n:</b> el cumplimiento y sostenimiento de objetivos de calidad mediante planificaci&oacute;n estrat&eacute;gica y utilizaci&oacute;n de herramientas de gesti&oacute;n gen&eacute;ricas ISO 9001:2008 logra a largo plazo una tasa de &eacute;xito elevada en el control integral de los FRCV.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" class="auto-style2">Palabras clave:</span><br class="auto-style1">       <span class="auto-style1">&nbsp;&nbsp;&nbsp; </span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> <span class="auto-style1">&nbsp;FACTORES DE RIESGO</span><br class="auto-style1">       <span class="auto-style1">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ATEROSCLEROSIS</span><br class="auto-style1">       <span class="auto-style1">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ESTUDIOS DE SEGUIMIENTO</span><br class="auto-style1">       <span class="auto-style1">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;EPIDEMIOLOG&Iacute;A</span></span><span class="auto-style1">&nbsp; </span> </p>           <p><span class="SpellE"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Summary</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">&nbsp;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> </span></p>           <p><span class="SpellE"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">The</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> </span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> <span class="SpellE">application</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">strategic</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> planning <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">generic</span> <span class="SpellE">tools</span> ISO 9001:2008 in <span class="SpellE">the</span> integral control <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">risk</span> <span class="SpellE">factors</span> <span class="SpellE">for</span> cardiovascular <span class="SpellE">disease</span>, <span class="SpellE">improve</span> <span class="SpellE">efficiency</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">efficacy</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">administrative</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">care</span> <span class="SpellE">processes</span>.    <br>       <b>Background:</b> <span class="SpellE">adequate</span> <span class="SpellE">strategic</span> planning (SP) <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">the</span> use <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">generic</span> <span class="SpellE">tools</span> <span class="SpellE">of</span> ISO 9001:2008, <span class="SpellE">applied</span> in medicine has <span class="SpellE">been</span> <span class="SpellE">shown</span> <span class="SpellE">to</span> <span class="SpellE">improve</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">effectiveness</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">efficiency</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">processes</span>, <span class="SpellE">both</span> in <span class="SpellE">administrative</span> <span class="SpellE">areas</span> <span class="SpellE">such</span> as <span class="SpellE">healthcare</span>.    <br>       <span class="SpellE"><b>Objective</b></span><b>:</b> <span class="SpellE">to</span> <span class="SpellE">achieve</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">sustain</span> <span class="SpellE">over</span> time <span class="SpellE">the</span> integral control <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">risk</span> <span class="SpellE">factors</span> <span class="SpellE">for</span> cardiovascular <span class="SpellE">disease</span> (CVRF), <span class="SpellE">implementing</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">applying</span> a <span class="SpellE">tracking</span> <span class="SpellE">process</span> (TPP) <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">evaluating</span> <span class="SpellE">their</span> response <span class="SpellE">for</span> a <span class="SpellE">period</span> <span class="SpellE">of</span> 3 <span class="SpellE">years</span> in <span class="SpellE">high</span> <span class="SpellE">clinical</span> <span class="SpellE">risk</span> <span class="SpellE">patients</span>, <span class="SpellE">compared</span> <span class="SpellE">with</span> <span class="SpellE">standard</span> <span class="SpellE">management</span> <span class="SpellE">known</span> so <span class="SpellE">far</span>.    ]]></body>
<body><![CDATA[<br>       <span class="SpellE"><b>Methods</b></span><b>:</b> 310 <span class="SpellE">patients</span> <span class="SpellE">with</span> <span class="SpellE">multiple</span> CVRF <span class="SpellE">began</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">monitoring</span> <span class="SpellE">program</span> (192 <span class="SpellE">men</span> <span class="SpellE">and</span> 118 <span class="SpellE">women</span>, <span class="SpellE">aged</span> 59 &plusmn; 11 <span class="SpellE"><span class="GramE">years</span></span><span class="GramE"> ,</span> 206 in <span class="SpellE">primary</span> <span class="SpellE">prevention</span> <span class="SpellE">and</span> 104 in <span class="SpellE">secondary</span>), <span class="SpellE">were</span> <span class="SpellE">randomly</span> <span class="SpellE">divided</span> <span class="SpellE">into</span> <span class="SpellE">two</span> <span class="SpellE">groups</span> <span class="SpellE">according</span> <span class="SpellE">to</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">tracking</span> <span class="SpellE">system</span> <span class="SpellE">Group</span> 1 (n = 160 : TPP) <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">Group</span> 2 (n = 150, <span class="SpellE">follow</span> <span class="SpellE">criteria</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">professional</span> <span class="SpellE">assistants</span>). <span class="SpellE">The</span> SP in <span class="SpellE">terms</span> <span class="SpellE">of</span> time <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">deadlines</span> <span class="SpellE">previously</span> <span class="SpellE">studied</span> <span class="SpellE">using</span> <span class="SpellE">Gantt</span> <span class="SpellE">chart</span>, <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">first</span> <span class="SpellE">year</span> in 4 <span class="SpellE">quarters</span>, <span class="SpellE">second</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">third</span> <span class="SpellE">year</span> <span class="SpellE">of</span> 2 <span class="SpellE">semesters</span> <span class="SpellE">each</span>, <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">deployment</span> <span class="SpellE">tool</span> real <span class="SpellE">event</span> PERT (<span class="SpellE">program</span> <span class="SpellE">evaluation</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">technique</span> <span class="SpellE">review</span><span class="GramE">) ,</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">comparative</span> <span class="SpellE">results</span> <span class="SpellE">between</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">two</span> <span class="SpellE">groups</span> <span class="SpellE">were</span> <span class="SpellE">evaluated</span>, <span class="SpellE">taking</span> <span class="SpellE">aim</span> <span class="SpellE">quality</span>, <span class="SpellE">integrated</span> control <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">sustained</span> CVRF. T <span class="SpellE">test</span> <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">paired</span> data, <span class="SpellE">with</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">level</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">rejection</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">null</span> <span class="SpellE">hypothesis</span>: p: &lt; 0.05.    <br>       <span class="SpellE"><b>Results</b></span><b>:</b> 294 <span class="SpellE">patients</span> (95%) <span class="SpellE">completed</span> <span class="SpellE">follow</span>-up <span class="SpellE">to</span> 3 <span class="SpellE">years</span>, <span class="SpellE">managed</span> <span class="SpellE">to</span> <span class="SpellE">achieve</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">maintain</span> control <span class="SpellE">targets</span> <span class="SpellE">planned</span>: <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">Group</span> 1: 58%, 56% <span class="SpellE">and</span> 55%, <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">Group</span> <span class="GramE">2 :</span> 32%, 28% <span class="SpellE">and</span> 25% <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">each</span> <span class="SpellE">year</span> <span class="SpellE">respectively</span> (p: &lt;0.01).    <br>       <span class="SpellE"><b>Conclusion</b></span><b>:</b> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">implementation</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">maintenance</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">quality</span> <span class="SpellE">objectives</span> <span class="SpellE">through</span> <span class="SpellE">strategic</span> planning <span class="SpellE">and</span> use <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">generic</span> <span class="SpellE">management</span> <span class="SpellE">tools</span> ISO <span class="GramE">9001:2008 ,</span> <span class="SpellE">achieved</span> long-<span class="SpellE">term</span> <span class="SpellE">success</span> <span class="SpellE">rate</span> in <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">comprehensive</span> control <span class="SpellE">of</span> CVRF.&nbsp; </span> </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"><span class="SpellE"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Key</span></span><b><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "> <span class="auto-style1">words</span></span></b><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">:</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><br class="auto-style1">       </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;RISK FACTORS    <br>       &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;ATHEROSCLEROSIS    <br>       &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;FOLLOW <span class="SpellE">UP</span> STUDIES    <br>       &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;EPIDEMIOLOGY&nbsp; <o:p></o:p></span></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;" class="auto-style1"><o:p>&nbsp;</o:p></p>              <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"><span class="auto-style1"><o:p>&nbsp;</o:p></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Introducci&oacute;n</span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">&nbsp;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> </span></p>       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Seg&uacute;n el &uacute;ltimo informe de situaci&oacute;n de la Organizaci&oacute;n Mundial de la Salud (OMS), las enfermedades no transmisibles ser&aacute;n responsables de 60% del da&ntilde;o y de 73% de todas las muertes ocurridas en el mundo en 2020, un aumento relativo de 39% respecto a lo observado <span class="GramE">actualmente<sup><a name="-1"></a>(</sup></span></span><sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#1" class="auto-style1">1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.     ]]></body>
<body><![CDATA[<br>       </span>       </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span> <br class="auto-style1">       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Dentro de estas, las cardiovasculares siguen siendo la primera causa de morbilidad y mortalidad en los pa&iacute;ses tanto desarrollados como subdesarrollados, provocando m&aacute;s del 30% de los fallecimientos. La aterosclerosis coronaria, cerebral o perif&eacute;rica, constituye el sustrato anat&oacute;mico m&aacute;s frecuentemente hallado y los denominados factores de riesgo cardiovascular (FRCV) est&aacute;n estrechamente ligados a su <span class="SpellE"><span class="GramE">etiopatogenia</span></span><span class="GramE"><sup><a name="-2"></a><a name="-3"></a><a name="-4"></a><a name="-5"></a><a name="-6"></a><a name="-7"></a>(</sup></span></span><sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#2" class="auto-style1">2-7</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.    <br>       </span>       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span> </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span><br class="auto-style1">       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">El control del mayor n&uacute;mero posible de estos, mediante educaci&oacute;n, cambios en el estilo de vida y/o medicamentos, ha demostrado fehacientemente reducir el <span class="GramE">riesgo<sup><a name="-8"></a><a name="-9"></a><a name="-10"></a><a name="-11"></a><a name="-12"></a><a name="-13"></a><a name="-14"></a><a name="-15"></a>(</sup></span></span><sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#8" class="auto-style1">8-15</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp; </span> </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span>     <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Sin embargo, la realidad nos muestra que dicho control integral es insuficiente e inapropiado, quedando un gran porcentaje de la poblaci&oacute;n con FRCV no controlados durante mucho tiempo, poniendo de manifiesto la gran dificultad en implementar medidas de control <span class="GramE">eficaces<sup><a name="-16"></a><a name="-17"></a>(</sup></span></span><sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#16" class="auto-style1">16</a>,<a href="v29n3a07.html#17" class="auto-style1">17</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp; </span> </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Para tratar de mejorar esta situaci&oacute;n hemos dise&ntilde;ado un sistema de gesti&oacute;n cl&iacute;nica basado en la normativa ISO 9001:2008 mediante planificaci&oacute;n estrat&eacute;gica uniforme (PE), y su implementaci&oacute;n como seguimiento de procesos (SPP), con el objetivo de mejorar la tasa de &eacute;xito en alcanzar y sostener en el tiempo las metas previstas.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Raz&oacute;n para la utilizaci&oacute;n de herramientas de la normativa ISO: las normativas ISO en su versi&oacute;n 9001:2008 vienen utiliz&aacute;ndose desde hace muchos a&ntilde;os en &aacute;reas administrativas, tecnol&oacute;gicas y propias de la industria con mucho &eacute;xito, existe muy poca experiencia en el mundo de su aplicaci&oacute;n en &aacute;reas m&eacute;dico-asistenciales, pocos pa&iacute;ses europeos son pioneros en este sentido. La utilizaci&oacute;n de estas herramientas de gesti&oacute;n permite incorporar y hacer participar en su implementaci&oacute;n a todos los niveles de actores involucrados, desde directivos pol&iacute;tico-institucionales hasta el menos calificado de los operadores, adecuando roles y responsabilidades para cada uno, generando sentido de pertenencia con la instituci&oacute;n y su pol&iacute;tica de calidad (alineaci&oacute;n a la calidad). Son la base de sustentaci&oacute;n del trabajo en equipo para lograr el &uacute;nico objetivo que la normativa exige: &ldquo;eficacia&rdquo; a partir de la implementaci&oacute;n de sus procesos de acuerdo a la planificaci&oacute;n. La normativa ISO no exige ni determina la forma de alcanzar el/los objetivos, esto queda supeditado a la creatividad, la implementaci&oacute;n y el cumplimiento de lo elaborado por sus actores, desafiando a generar ideas que van mucho m&aacute;s all&aacute; del conocimiento m&eacute;dico o t&eacute;cnico.&nbsp; </span><o:p></o:p></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> <multicol gutter="18" cols="2"></multicol>Beneficios en la utilizaci&oacute;n de normativas ISO en sistemas de gesti&oacute;n cl&iacute;nica de calidad son m&uacute;ltiples: a) de entrada van creando una <span class="SpellE">concientizaci&oacute;n</span> basada en una forma distinta de encarar la problem&aacute;tica de nuestros pacientes a trav&eacute;s de una correcta detecci&oacute;n de barreras o dificultades que generan problemas y sus causas; b) se va planificando de manera estrat&eacute;gica &ldquo;a medida&rdquo; del &aacute;mbito socioecon&oacute;mico donde nos movemos; c) se genera la gesti&oacute;n a trav&eacute;s de procesos bien definidos, lo que implica la participaci&oacute;n coordinada en sentido transversal y no vertical, como era en otras &eacute;pocas; d) se unifican las l&iacute;neas de acci&oacute;n; e) permite la validaci&oacute;n permanente de los procedimientos y procesos; f) es pasible de <span class="SpellE">auditor&iacute;a</span> interna o externa, lo que conlleva a la correcci&oacute;n de errores o fallas y por ende a la mejora continua del sistema implementado, y g) por sobre todo mejora la calidad asistencial de nuestros pacientes y de toda la comunidad. Cabe destacar que hasta la versi&oacute;n 2008 de la normativa, esta solo exige que el sistema implementado tenga eficacia en funci&oacute;n del alcance de objetivos definidos.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Para lograr lo descrito, todo el equipo de salud (cerca de 50 profesionales, enfermer&iacute;a, t&eacute;cnicos y administrativos) recibi&oacute; capacitaci&oacute;n en gesti&oacute;n cl&iacute;nica, conceptos b&aacute;sicos de normativa ISO, planificaci&oacute;n estrat&eacute;gica, gesti&oacute;n por procesos, prevenci&oacute;n legal y herramientas de programaci&oacute;n <span class="SpellE">neuroling&uuml;&iacute;stica</span> (60 horas c&aacute;tedra a trav&eacute;s del Instituto Provincial de la Administraci&oacute;n P&uacute;blica: IPAP- <span class="SpellE">www</span>. <span class="SpellE">ipap.sg.gba.gov.ar</span>) a cargo de docentes expertos en el tema. Los coordinadores de este trabajo alcanzaron nivel de capacitaci&oacute;n de <span class="SpellE">decisores</span> y de <span class="SpellE">auditor&iacute;a</span> interna.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" class="auto-style1">Este tipo de implementaci&oacute;n necesita que los cuatro determinantes de la gesti&oacute;n cl&iacute;nica deban estar perfectamente coordinados y sincronizados, lo que incluye: 1. Apoyo pol&iacute;tico institucional. 2. Formaci&oacute;n profesional y t&eacute;cnica del equipo de salud. 3. Disponibilidad de recursos: insumos e infraestructura. 4. Conocimiento de leyes, normas, consensos, gu&iacute;as m&eacute;dicas, etc&eacute;tera.</span><br class="auto-style1">    <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" class="auto-style1">&nbsp; <o:p></o:p></span>   <b><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "> <br class="auto-style1">    </span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Material </span></b> <br class="auto-style1">    <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp;</span><br class="auto-style1">    <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Tipo de muestra: heterog&eacute;nea (atenci&oacute;n primaria y secundaria). La metodolog&iacute;a de inclusi&oacute;n fue la siguiente: criterio de admisi&oacute;n y encuesta ad <span class="SpellE">hoc</span> (con consentimiento informado).&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span>       <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Criterio principal y &uacute;nico para el ingreso al sistema: ser mayor de 18 a&ntilde;os, con dos o m&aacute;s FRCV, con al menos 12 meses sin control integral de los mismos a partir de la fecha de su diagn&oacute;stico cl&iacute;nico o de anal&iacute;tica de laboratorio (muestra de la poblaci&oacute;n de escasa adherencia a las indicaciones provistas por los profesionales).&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">De un <span class="SpellE">relevamiento</span> de 930 pacientes iniciales, 408 (44%) reun&iacute;an los requisitos: de estos, completaron la encuesta y aceptaron el ingreso al programa 310 (76%), que son los que se analizan en el presente trabajo.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Encuesta (20 puntos basados en aspectos problem&aacute;ticos o probables barreras para el correcto control de los FRCV) con el objetivo de evidenciar y cuantificar causas por las cuales no se hab&iacute;a logrado el objetivo de control de los FRCV; esta encuesta interrogaba acerca de tres escenarios posibles: 1. Problem&aacute;tica de la relaci&oacute;n m&eacute;dico paciente. 2. Fallas de gesti&oacute;n del sistema sanitario. 3. Propias de cada paciente. Se adjunta modelo (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#fig_2" class="auto-style1">ap&eacute;ndice 1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">).&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span><br class="auto-style1">       </p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Lo importante de la encuesta es que evidenci&oacute;, como era de esperar, una multiplicidad de factores causales (2,94 &plusmn; 1,3 por paciente); estos datos fueron la base para la planificaci&oacute;n estrat&eacute;gica y fueron utilizados para construir un gr&aacute;fico de causa-efecto en espina de pescado (gr&aacute;fico de <span class="SpellE">Ishikawa</span>), y agrupados por frecuencia o impacto en la salud p&uacute;blica (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#graf_1" class="auto-style1">figura 1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">), a partir de estos datos se planific&oacute; y dise&ntilde;&oacute; el esquema de atenci&oacute;n y seguimiento, haciendo hincapi&eacute; en la correcci&oacute;n de estas causales.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>       <a name="graf_1"></a> <img style="width: 280px; height: 290px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07g1.JPG" class="auto-style1">     <div class="Section1">     <p></p>   <multicol gutter="18" cols="2"></multicol>     <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">No hubo exclusiones de tipo m&eacute;dico (sesgo de selecci&oacute;n), ya que se previ&oacute; que la muestra fuese lo m&aacute;s representativa de la realidad cotidiana de atenci&oacute;n en centros de salud y hospitales de cualquier grado de complejidad. El sesgo de detecci&oacute;n solo se va modificando durante el seguimiento y sus intervenciones mediante la &ldquo;exposici&oacute;n de tipo caso-control&rdquo;, pero en este caso es parte del objetivo buscado, por lo cual no modific&oacute; el dise&ntilde;o ni el desarrollo del programa.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Muestra: 310 pacientes, 192 varones y 118 mujeres, con edad media de 59 &plusmn; 11 a&ntilde;os, 206 en atenci&oacute;n primaria y 104 en secundaria, presentaban los siguientes FRCV: hipertensi&oacute;n arterial (HTA): 205 (66%), <span class="SpellE">dislipemia</span> (DSLP): 225 (72%), sobrepeso/obesidad (SP/O): 91 (29%), tabaquismo actual (TBQ): 89 (29%), diabetes (DB): 31 (10%), otros FRCV: 98 (31%). Ven&iacute;an sin control de sus FRCV: en prevenci&oacute;n primaria desde hace 18 &plusmn; 7 meses, en prevenci&oacute;n secundaria: 24 &plusmn; 9 meses.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">En atenci&oacute;n primaria ven&iacute;an recibiendo alg&uacute;n tipo de tratamiento farmacol&oacute;gico en funci&oacute;n de sus FRCV: 105 (51%), 11 (5%) demostraban haber hecho cambios en su estilo de vida, y solo 4 (2%) hab&iacute;an recibido informaci&oacute;n o instrucciones de prevenci&oacute;n de manera formal o documentada por parte de sus profesionales asistentes.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"> <span class="auto-style1">En atenci&oacute;n secundaria presentaban: cardiopat&iacute;a isqu&eacute;mico necr&oacute;tica: 36 (29%), enfermedad coronaria demostrada: 28 (27%), revascularizaci&oacute;n coronaria: 24 (22%), enfermedad vascular carot&iacute;dea por eco Doppler: 41 (39%), accidente cerebrovascular transitorio o definitivo: 11 (14%), otras morbilidades 25 (23%): insuficiencia card&iacute;aca (3), disfunci&oacute;n tiroidea (5), reemplazo valvular (4), marcapasos - CDI (4), s&iacute;ndrome antifosfolip&iacute;dico (2), insuficiencia renal cr&oacute;nica (4), colagenopat&iacute;a (3).&nbsp; </span> <o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">M&eacute;todo&nbsp;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Los pacientes fueron ingresados <span class="SpellE">aleatoriamente</span> al protocolo en dos grupos: grupo 1 (n: 160, seguimiento por procesos) y grupo 2 (n: 150, seguimiento de rutina). Muestras comparables y homog&eacute;neas (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#tab_2" class="auto-style1">tabla 2</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">).&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span> <br class="auto-style1">       	</p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Tipo de estudio: &ldquo;Caso-control&rdquo; (objetivo principal: alcance de metas y sostenimiento a largo plazo, tres a&ntilde;os). Para el criterio de estudio caso-control, la variable de &ldquo;intervenci&oacute;n&rdquo; fue la capacitaci&oacute;n en gesti&oacute;n cl&iacute;nica de los profesionales que asistieron al grupo 1 y la utilizaci&oacute;n a partir de esto de herramientas de gesti&oacute;n gen&eacute;ricas de normas ISO.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Quedando el esquema simplificado de la siguiente manera:&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>       <ul type="disc">     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Personal de salud capacitado ISO: grupo 1.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></li>     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Personal de salud no capacitado ISO: grupo 2.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></li>       </ul>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">En este dise&ntilde;o no hubo cruzamiento de profesionales o de pacientes.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Grupo 1: las actividades y tareas espec&iacute;ficas para cada integrante del equipo de salud fueron establecidas mediante procedimientos documentados e instrucciones precisas a partir de la primera visita al consultorio para todos los pacientes del grupo 1.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> <multicol gutter="18" cols="2"></multicol>Grupo 2: los profesionales a cargo del grupo 2 ten&iacute;an como herramienta de atenci&oacute;n su formaci&oacute;n m&eacute;dica o t&eacute;cnica cl&aacute;sica, los profesionales de este grupo no recibieron capacitaci&oacute;n en gesti&oacute;n de calidad y solo se les solicitaba que al cabo del primer corte de un a&ntilde;o los pacientes deb&iacute;an tener controlados sus FRCV, las visitas de los pacientes de este grupo eran programadas en iguales per&iacute;odos de tiempo y caracter&iacute;sticas que los del grupo 1.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Intervenciones para el grupo 1&nbsp;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span> <br class="auto-style1">       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Se planific&oacute; y dise&ntilde;o un programa de procesos y procedimientos (basados en herramientas gen&eacute;ricas de la norma ISO 9001:2008) para mejorar el control de los FRCV. Definiendo el objetivo de calidad alcanzable como la correcci&oacute;n de todos y cada uno de los FRCV para cada paciente (control integral), y su sostenimiento a largo plazo. Siendo los indicadores cuantificables a ser alcanzados los que se muestran en la </span>       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">  <a href="v29n3a07.html#tab_1" class="auto-style1">tabla 1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">: fij&aacute;ndose para el primer semestre (objetivos intermedios) y para el primer a&ntilde;o (objetivos finales), este &ldquo;agregado&rdquo; de logros intermedios a seis meses result&oacute; consensuado con los informes de la evaluaci&oacute;n sociol&oacute;gica y psicol&oacute;gica de los pacientes (procedimiento documentado obligatorio para todos), de donde se pod&iacute;a evidenciar que ven&iacute;an de mucho tiempo de falta de adherencia, exclusi&oacute;n del sistema o resistencia a las indicaciones, por lo cual consideramos prudente y conveniente &ldquo;no presionar&rdquo; inicialmente con lo establecido en las diferentes normas y consensos conocidos, ya que esto hubiese significado un fracaso, as&iacute; decidimos &ldquo;escalonar&rdquo; el alcance de los objetivos y hacerlo m&aacute;s amigable al paciente y a su entorno familiar y social.</span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><a name="tab_1"></a><img style="width: 572px; height: 295px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07t1.JPG">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">La planificaci&oacute;n, en cuanto a tiempo y plazos para cada proceso, se estructur&oacute; mediante gr&aacute;fica de <span class="SpellE">Gantt</span> en cuatro trimestres cada uno en el primer a&ntilde;o y en dos semestres a partir del segundo a&ntilde;o, y su control mediante herramienta de evaluaci&oacute;n de programa y t&eacute;cnica de revisi&oacute;n (PERT). El dise&ntilde;o (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#fig_1" class="auto-style1">figura 2</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">) resumidamente inclu&iacute;a:</span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><a name="fig_1"></a><img style="width: 574px; height: 599px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07f1.JPG">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> 1&ordm;. Gesti&oacute;n de estratificaci&oacute;n cl&iacute;nica (HC), <span class="SpellE">score</span> de <span class="SpellE">Framingham</span>, obtenci&oacute;n de registros e im&aacute;genes (electrocardiograma, eco <span class="SpellE">Doppler</span>), actualizaci&oacute;n de laboratorio, implementaci&oacute;n de metas previstas (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#tab_1" class="auto-style1">tabla 1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">), procedimientos aplicables, compromiso activo del entorno familiar, promoci&oacute;n y educaci&oacute;n, y sus registros. Se llev&oacute; a cabo mediante implementaci&oacute;n de tres mapas de gesti&oacute;n por procesos:     ]]></body>
<body><![CDATA[<br>       &nbsp;1. Estratificaci&oacute;n de riesgo cl&iacute;nico y registros gr&aacute;ficos. 2. Educaci&oacute;n para la salud. 3. Im&aacute;genes.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Se dispuso para todos los pacientes del grupo 1 de los siguientes documentos que formaron parte de los procedimientos de control dentro del sistema:&nbsp;</span></p>       <ul type="disc">     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Instrucciones generales de dieta y actividad f&iacute;sica junto con cartillas de dise&ntilde;o con impacto visual.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></li>     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Dieta adecuada por nutricionista, a medida para cada paciente.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></li>     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Instrucciones y entrenamiento de autocontrol (glucemia, peso, presi&oacute;n arterial ambulatoria).&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></li>     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Registro de la actividad f&iacute;sica realizada, supervisada o no.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></li>     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Registro del cumplimiento en calidad de alimentaci&oacute;n.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></li>     <li class="auto-style3">Registro de asistencia a reuniones grupales organizadas.</li>     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Registro evolutivo del h&aacute;bito <span class="SpellE">tab&aacute;quico</span> seg&uacute;n el m&eacute;todo consensuado.&nbsp;&nbsp;</span></li>     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Registro de las evaluaciones sobre habilidades y conocimientos adquiridos.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></li>     <li class="MsoNormal" style="">   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Registro y evaluaciones del compromiso asumido por el entorno familiar.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></li>       </ul>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">2&ordm;. Gesti&oacute;n de evaluaci&oacute;n de resultados: evaluaci&oacute;n inicial, revisi&oacute;n, medidas correctivas y preventivas necesarias, modificaci&oacute;n de esquemas terap&eacute;uticos, y sus registros.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">3&ordm;. Gesti&oacute;n de monitoreo: cumplimiento de roles asignados al paciente y a su entorno familiar, verificaci&oacute;n, correcciones, y sus registros.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">4&ordm;. Gesti&oacute;n de an&aacute;lisis: an&aacute;lisis de logro de metas, nueva encuesta, registros, tabulaci&oacute;n de resultados, opciones de mejora.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">La recolecci&oacute;n de datos cl&iacute;nicos, los registros gr&aacute;ficos y las im&aacute;genes se almacenaron en plataforma integrada digital ECG <span class="SpellE">View</span>&reg; y Eco File&reg; de <span class="SpellE">Eccosur</span> &reg;, la evoluci&oacute;n de los datos <span class="SpellE">medibles</span> de la </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">  <a href="v29n3a07.html#tab_1" class="auto-style1">tabla 1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> y la estratificaci&oacute;n de riesgo, mediante <span class="SpellE">score</span> de <span class="SpellE">Framingham</span>, fueron volcados en planillas de c&aacute;lculo para su an&aacute;lisis estad&iacute;stico, utiliz&aacute;ndose las siguientes plataformas: MS Access<sup>&copy;</sup>, <span class="SpellE">Ms</span> Excel<sup>&copy;</sup> y <span class="SpellE">Graph</span> <span class="SpellE">Pad</span> v.5.1<sup>&copy;</sup>.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Fueron analizados los resultados mediante comparaci&oacute;n de datos apareados y comparaci&oacute;n de medias. El <span class="SpellE">test</span> de t para dos muestras, con valor de p para rechazo de hip&oacute;tesis nula: &lt; 0,05.    <br>       <img style="width: 242px; height: 86px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07z1.JPG">&nbsp;</span><br class="auto-style1">       <span class="GramE"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">donde</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> X e Y denotan el valor medio en cada uno de los grupos.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4">Se compar&oacute; en el primer, segundo y tercer a&ntilde;o la tasa de &eacute;xito en alcanzar las metas previstas entre ambos grupos.&nbsp; <o:p></o:p></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Resultados&nbsp;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Caracterizaci&oacute;n de la muestra: no se evidenciaron diferencias en cuanto a las caracter&iacute;sticas demogr&aacute;ficas entre ambos grupos (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#tab_2" class="auto-style1">tabla 2</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">). Completaron el seguimiento a tres a&ntilde;os 294 pacientes (95%).&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>       <a name="tab_2"></a> 	<img style="width: 575px; height: 516px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07t2.JPG" class="auto-style1"><br class="auto-style1">           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Al inicio del seguimiento y para el total de la muestra (n: 310 pacientes), los valores cl&iacute;nicos y de laboratorio fueron: 1. Presi&oacute;n arterial: sist&oacute;lica: 165&plusmn;11 <span class="SpellE">mmHg</span>, diast&oacute;lica: 95&plusmn;8 <span class="SpellE">mmHg</span>. 2. Colesterol total: 269&plusmn;34,7 <span class="SpellE">mg</span>/100 <span class="SpellE">ml</span>. 3. Colesterol-LDL: 170,3&plusmn;29 <span class="SpellE">mg</span>/100 <span class="SpellE">ml</span>. 4. Colesterol HDL: 37&plusmn;6,5 <span class="SpellE">mg</span>/100 <span class="SpellE">ml</span>. 5. &Iacute;ndice de masa corporal: 31,89&plusmn;3,15 <span class="SpellE">kg</span>/m<sup>2</sup>. 6. Puntaje <span class="SpellE">test</span> de <span class="SpellE">Fagestr&ocirc;m</span> para consumo diario de cigarrillos: 1,44&plusmn;0,86. 7. <span class="SpellE">HbA1c</span>: 7%&plusmn;0,9%.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Al a&ntilde;o de seguimiento y primer corte para el total de la muestra (n: 310 pacientes), los valores alcanzados fueron: 1. Presi&oacute;n arterial sist&oacute;lica: 145&plusmn;9 <span class="SpellE">mmHg</span> (p &lt; 0,05), diast&oacute;lica: 87&plusmn;6,4 (p &lt;0,05). 2. Colesterol total: 202&plusmn;38 <span class="SpellE">mg</span>/100 <span class="SpellE">ml</span> (p &lt;0,05). 3. Colesterol LDL: 112&plusmn;26,2 <span class="SpellE">mg</span>/100 <span class="SpellE">ml</span> (p &lt;0,05). 4. Colesterol HDL: 39&plusmn;7,1 <span class="SpellE">mg</span>/100 <span class="SpellE">ml</span> (p: NS). 5. &Iacute;ndice de masa corporal: 29&plusmn;3,2 <span class="SpellE">kg</span>/m<sup>2</sup> (p: NS). 6. Puntaje <span class="SpellE">test</span> de <span class="SpellE">Fagestr&ocirc;m</span>: 1,28&plusmn;0,75 (p: NS). 7. <span class="SpellE">HbA1c</span>: 6,8%&plusmn;0,7% (p: NS)&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">De acuerdo a las metas establecidas, y para todos los FRCV (control integral), lograron alcanzar el objetivo: al primer corte (1<sup>er</sup> a&ntilde;o): grupo 1: 93 pacientes (58%). Grupo 2: 48 pacientes (32%) (p&lt; 0,01). A los tres a&ntilde;os: 58%, 56% y 55% para el grupo 1, y 32%, 28% y 25%, para el grupo 2 (p &lt; 0,01) (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#graf_2" class="auto-style1">figura 3</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">).&nbsp;</span></p>           <p><a name="graf_2"></a> <img style="width: 288px; height: 320px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07g2.JPG" class="auto-style1"><br class="auto-style1">       </p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Para los pacientes que alcanzaron las metas al primer a&ntilde;o cumpliendo con el control integral de sus FRCV (grupo 1: 93 y grupo 2: 48) sus valores detallados se muestran en la </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">  <a href="v29n3a07.html#tab_3" class="auto-style1">tabla 3</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.</span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><a name="tab_3"></a><img style="width: 576px; height: 275px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07t3.JPG">&nbsp;</span><br class="auto-style1">       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">El an&aacute;lisis por separado para cada uno de los FRCV mostr&oacute; un mejor control en los pacientes del grupo 1, fundamentalmente a expensas de un adecuado control de HTA y DSLP, pero para cesaci&oacute;n <span class="SpellE">tab&aacute;quica</span> y reducci&oacute;n adecuada del peso persistieron dificultades para lograr el objetivo previsto; el control de diabetes ocup&oacute; un lugar intermedio (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#graf_3" class="auto-style1">figura 4</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">).</span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><a name="graf_3"></a><img style="width: 354px; height: 310px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07g3.JPG">&nbsp; </span> <br class="auto-style1">       </p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<p class="auto-style3">Las causas detectadas como barreras para poder alcanzar las metas fueron de muy diversa &iacute;ndole: falta de predisposici&oacute;n o voluntad (22%), cuestiones econ&oacute;micas (25%), laborales (26%), de acceso al sistema de salud (18%), de relaci&oacute;n m&eacute;dico-paciente (26%), entorno familiar (23%), psicol&oacute;gicas (8%), etc&eacute;tera; siendo esto muy individual para cada uno de ellos seg&uacute;n su condici&oacute;n social, cultural o econ&oacute;mica.&nbsp; <o:p></o:p></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Discusi&oacute;n&nbsp;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Este trabajo representa una experiencia piloto inicial, es un estudio <span class="SpellE">cuasi</span> experimental y no existen referencias bibliogr&aacute;ficas acerca de la aplicaci&oacute;n de herramientas y normativas ISO en el tema. A partir de los indicadores de salud de nuestras instituciones se evidenci&oacute; que el control integral de los FRCV en la actualidad es muy pobre. Con estos datos se planific&oacute; y dise&ntilde;&oacute; una nueva forma de encarar el tema, consistente en aplicar los conceptos de planificaci&oacute;n estrat&eacute;gica y gesti&oacute;n por procesos, tal como se viene haciendo desde hace muchos a&ntilde;os en &aacute;reas administrativas, tecnol&oacute;gicas y de la industria.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4">En primer lugar, el modelo de pacientes a seleccionar deb&iacute;a plantear un verdadero problema de salud p&uacute;blica con gran impacto social, y este lo era. Vienen desde mucho tiempo atr&aacute;s, a partir de su diagn&oacute;stico inicial sin control. Como todos sabemos, es b&aacute;sicamente un problema de origen multifactorial, para ello la utilizaci&oacute;n de t&eacute;cnicas de diagn&oacute;stico, como el &aacute;rbol de problemas o la espina de pescado de <span class="SpellE">Ishikawa</span>, resultan muy demostrativas. En nuestro caso utilizamos la segunda, que confirm&oacute; lo que se esperaba con un promedio de casi tres tipos diferentes de dificultades por paciente. A partir de all&iacute; se comenz&oacute; con la planificaci&oacute;n estrat&eacute;gica acerca de c&oacute;mo resolver la problem&aacute;tica teniendo en cuenta prioridades de alta frecuencia o impacto, construyendo un sistema de asistencia casi a medida.<o:p></o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">El enfoque multidisciplinario y la integraci&oacute;n de equipos de trabajo constituyen la &uacute;nica manera de <span class="GramE">hacerlo<sup><a name="-18"></a><a name="-19"></a><a name="-20"></a><a name="-21"></a><a name="-22"></a><a name="-23"></a><a name="-24"></a><a name="-25"></a>(</sup></span></span><sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#18" class="auto-style1">18-25</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">.<o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp;&nbsp;</span></p>           <p class="auto-style4">Para generar estos modelos de gesti&oacute;n cl&iacute;nica y aplicarlos en nuestros pacientes existen dos pasos previos que son esenciales para el &eacute;xito futuro: en primer lugar, que la pol&iacute;tica de calidad de nuestras instituciones sean capaces de incorporar herramientas de diagn&oacute;stico adecuadas a la realidad referencial y por ende dirigir los recursos en el camino correcto. Por otro lado, la capacitaci&oacute;n del personal de salud en gesti&oacute;n cl&iacute;nica no solo para la adquisici&oacute;n de conocimientos, sino para la toma de conciencia de que existen otras formas de encarar la problem&aacute;tica en salud. Esta capacitaci&oacute;n permite que los actores se interrelacionen de manera transversal u horizontal atravesando todos los niveles institucionales de manera coordinada, abandonando la vieja concepci&oacute;n de verticalismo de otras &eacute;pocas.&nbsp;<o:p></o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><span style="">&nbsp;</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4">La utilizaci&oacute;n de herramientas gen&eacute;ricas y normativas ISO provey&oacute; a los actuantes de mayor seguridad en sus acciones de trabajo, ya que este se bas&oacute; no solo en lo conocido de gu&iacute;as o consensos, sino en instructivos de tareas espec&iacute;ficas de gesti&oacute;n, lo que disminuy&oacute; al m&iacute;nimo posible las variaciones por criterios individuales. Los procedimientos en su totalidad, tal como exige la norma, fueron registrados y documentados, lo que permiti&oacute; su control, validaci&oacute;n permanente, su <span class="SpellE">auditor&iacute;a</span> y por ende la posibilidad de mejora continua de los procesos, siendo esto de capital importancia cuando se trabaja bajo normativa ISO. Otro aspecto de relevancia fue que tanto los pacientes como su entorno familiar se sintieron part&iacute;cipes del proyecto, asumiendo los roles y las responsabilidades, lo que llev&oacute; a mejorar el cumplimiento de las indicaciones para cada uno, evidencia de ello es que a lo largo de los tres a&ntilde;os de seguimiento se mantuvo a m&aacute;s del 90% de la muestra dentro del programa, mejorando plenamente su satisfacci&oacute;n.<o:p></o:p></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4">Si bien la norma ISO no especifica el tipo de almacenamiento de los registros y documentos del sistema de gesti&oacute;n, en nuestro caso, dada la magnitud y diversidad de los mismos, la utilizaci&oacute;n de plataforma digital result&oacute; ser indispensable, con el beneficio adicional del almacenaje de los mismos y su tratamiento en tiempo real mediante aplicaciones estad&iacute;sticas para monitoreo de resultados, facilitando la <span class="SpellE">terea</span> de <span class="SpellE">auditor&iacute;a</span>. La utilizaci&oacute;n de historia cl&iacute;nica digital y <span class="SpellE">scores</span> cl&iacute;nicos por estos medios es por dem&aacute;s muy &uacute;til, lo mismo que el manejo digital de registros e im&aacute;genes de ecograf&iacute;a.&nbsp;<o:p></o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><span style="">&nbsp;</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4">Ahora bien, si se analizan nuestros resultados, est&aacute; clara nuestra conformidad con lo obtenido al comparar con controles propios e hist&oacute;ricos muy bajos (cerca de 50% para el grupo 1 <span class="SpellE">vs</span> cerca de 30% para el grupo 2); sin embargo, como se puede ver, queda un gran porcentaje de la poblaci&oacute;n sin control integral de los FRCV, esto amerita generar nuevas estrategias y utilizaci&oacute;n de herramientas a&uacute;n m&aacute;s efectivas. Creemos que dada la <span class="SpellE">multicausalidad</span> va a ser muy dif&iacute;cil alcanzar niveles &oacute;ptimos de &eacute;xito (mayores a 80%); sin embargo, se debe insistir con ello.&nbsp;<o:p></o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><span style="">&nbsp;</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4">Como limitaciones a considerar de este primer modelo: el n&uacute;mero de pacientes es bajo, lo que impidi&oacute; que pudi&eacute;semos separar las poblaciones seg&uacute;n riesgo para extraer conclusiones espec&iacute;ficas; es imprescindible que esto se haga, ya que sus resultados tendr&iacute;an un gran impacto. Por la misma raz&oacute;n englobamos la totalidad de los FRCV como objetivo y no cada uno por separado en su an&aacute;lisis particular.<o:p></o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4">No consideramos en este programa el cruzamiento de profesionales, ni de pacientes de grupo; sin embargo, hacerlo ser&iacute;a muy importante ya que brindar&iacute;a informaci&oacute;n muy &uacute;til acerca de cu&aacute;l es el factor determinante del &eacute;xito, si la capacitaci&oacute;n profesional o el reentrenamiento de los pacientes y de su entorno familiar, pensamos de antemano que ambos aspectos son primordiales.<o:p></o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4">Respecto de los resultados positivos en pacientes de ambos grupos debemos considerar que fueron obtenidos fundamentalmente por un mejor control de la HTA, <span class="SpellE">dislipemia</span> y diabetes. En estos grupos las herramientas que tuvieron mejor eficacia fueron las del cumplimiento de dieta y cambio de estilo de vida, incluso m&aacute;s que la propia adecuaci&oacute;n farmacol&oacute;gica individual, confirmando la importancia cl&iacute;nica de dichas medidas.&nbsp; <o:p></o:p></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<p class="auto-style4"><o:p>&nbsp;</o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Sin embargo, result&oacute; por dem&aacute;s dificultosa la correcci&oacute;n de sobrepeso/obesidad y tabaquismo (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="v29n3a07.html#graf_3" class="auto-style1">figura 4</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">) aun en pacientes del grupo 1, demostrando que en estas dos circunstancias hace falta la aplicaci&oacute;n de otro tipo de medidas y profundizar el trabajo multidisciplinario.&nbsp;<o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1"><span style="">&nbsp;</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">El horizonte en el tema de aplicaci&oacute;n de herramientas de gesti&oacute;n cl&iacute;nica, es por dem&aacute;s alentador y comprometedor el futuro, hasta la fecha en su versi&oacute;n 2008. La normativa solo nos exige que seamos eficaces en el cumplimiento del alcance previsto y bajo el cumplimiento de los procesos dise&ntilde;ados; sin embargo, para el futuro, la versi&oacute;n 2015 de la misma incluir&aacute; los conceptos de gesti&oacute;n de riesgos, eficiencia y <span class="SpellE">performance</span> del sistema de gesti&oacute;n, despojando ya de responsabilidades individuales al sistema, siendo en salud muy importante la problem&aacute;tica de optimizaci&oacute;n de los recursos disponibles y aplicados a cada cuesti&oacute;n, tema estructural y debatido continuamente.&nbsp; <o:p></o:p></span><br class="auto-style1">       <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;" class="auto-style1"><o:p>&nbsp;</o:p></span></p>           <p class="auto-style4">Nuestro grupo contin&uacute;a participando en nuevos desarrollos de gesti&oacute;n en &aacute;reas m&eacute;dicas, adquiriendo un continuo aprendizaje y mejor&iacute;a de nuestras capacidades (riesgo prequir&uacute;rgico en cirug&iacute;a no <span class="SpellE">card&iacute;aca</span>, HTA y embarazo, gesti&oacute;n de material radiactivo en servicios de medicina nuclear, gesti&oacute;n administrativa de im&aacute;genes de alta complejidad, referencia y contrarreferencia entre el primer y el segundo nivel de atenci&oacute;n, enfermedad de&nbsp;<span class="SpellE">Chagas</span>).</p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><o:p></o:p></span></p>          <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Conflicto de intereses: </span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">Ninguno de los autores manifiesta la existencia de posibles conflictos de intereses que debieran ser declarados en relaci&oacute;n con este art&iacute;culo.<o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>            <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style2">Bibliograf&iacute;a&nbsp;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(214, 36, 55);"> <o:p></o:p></span></p>           <p class="auto-style4"><o:p>&nbsp;</o:p></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="1"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-1" class="auto-style1">1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<b>World <span class="SpellE">Health</span> <span class="SpellE">Organization</span>.</b> WHO NCD <span class="SpellE">Surveillance</span> <span class="SpellE">strategy</span> [<span class="SpellE">monograf&igrave;a</span> en Internet]<span class="GramE">:WHO</span>; 2012[citado 4 May 2012]. Disponible en: </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">  <a href="http://www.who.int/ncd_surveillance/strategy/en/" class="auto-style1">http://www.<span class="SpellE">who.int</span>/<span class="SpellE">ncd_surveillance</span>/<span class="SpellE">strategy</span>/en /index.html</a><span style="font-size: 10pt;     font-family: Verdana; " class="auto-style1">.</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="2"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-2" class="auto-style1">2</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Ferrante</b></span><b> D, <span class="SpellE">Virgolini</span> M. </b>Encuesta Nacional de Factores de Riesgo 2005: resultados principales <span class="SpellE">prevalencia</span> de factores de riesgo de enfermedades cardiovasculares en la Argentina. <span class="SpellE">Rev</span> <span class="SpellE">Argent</span> <span class="SpellE">Cardiol</span> 2007; 75(2):20-9.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="3"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-3" class="auto-style1">3</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Embersona</b></span><b> JR, <span class="SpellE">Whincupb</span> PH, <span class="SpellE">Morrisa</span> R, <span class="SpellE">Walkera</span> M.</b> Re-<span class="SpellE">assessing</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">contribution</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">serum</span> total <span class="SpellE">cholesterol</span>, <span class="SpellE">blood</span> <span class="SpellE">pressure</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">cigarette</span> <span class="SpellE">smoking</span> <span class="SpellE">to</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">aetiology</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">coronary</span> <span class="SpellE">heart</span> <span class="SpellE">disease</span>: <span class="SpellE">impact</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">regression</span> <span class="SpellE">dilution</span> <span class="SpellE">bias</span> <span class="SpellE">Eur</span> <span class="SpellE">Heart</span> J 2003; 24(19): 1719-26.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="4"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-4" class="auto-style1">4</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Pramparo</b></span><b> P, <span class="SpellE">Boissonnet</span> C, <span class="SpellE">Shargrodsky</span> H. </b>Evaluaci&oacute;n del riesgo cardiovascular en siete ciudades de Latinoam&eacute;rica: las principales conclusiones del estudio CARMELA y de los <span class="SpellE">subestudios</span>. <span class="SpellE">Rev</span> <span class="SpellE">Argent</span> <span class="SpellE">Cardiol</span> 2011<span class="GramE">;79</span>(4):377-82.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="5"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-5" class="auto-style1">5</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Redruello</b></span><b> MF, Calder&oacute;n G, <span class="SpellE">Masoli</span> O, <span class="SpellE">Mulassi</span> A, Ag&uuml;ero R, La Bruna MC, et al.</b> <span class="SpellE">Prevalencia</span> de factores de riesgo y riesgo cardiovascular global en la poblaci&oacute;n de Tres Lomas. <span class="SpellE">Rev</span> <span class="SpellE">Argent</span> <span class="SpellE">Cardiol</span> 2008; 76(6):450-8.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="6"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-6" class="auto-style1">6</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Jousilahti</b></span><b> P, <span class="SpellE">Vartiainen</span> E, <span class="SpellE">Tuomilehto</span> J, <span class="SpellE">Puska</span> P.</b> Sex, <span class="SpellE">Age</span>, Cardiovascular <span class="SpellE">Risk</span> <span class="SpellE">Factors</span>, <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">Coronary</span> <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Disease</span> A <span class="SpellE">Prospective</span> <span class="SpellE">Follow</span>-<span class="SpellE">Up</span> <span class="SpellE">Study</span> <span class="SpellE">of</span> 14 786 <span class="SpellE">Middle</span>-<span class="SpellE">Aged</span> <span class="SpellE">Men</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">Women</span> in <span class="SpellE">Finland</span>. <span class="SpellE">Circulation</span> 1999; 99(9): 1165-72.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="7"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-7" class="auto-style1">7</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Preis</b></span><b> SR, <span class="SpellE">Pencina</span> MJ, <span class="SpellE">Hwang</span> SJ, D&rsquo;Agostino RB, <span class="SpellE">Savage</span> PJ, <span class="SpellE">Levy</span> D, et al.</b> <span class="SpellE">Trends</span> in Cardiovascular <span class="SpellE">Disease</span> <span class="SpellE">Risk</span> <span class="SpellE">Factors</span> in <span class="SpellE">Individuals</span> <span class="SpellE">With</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">Without</span> Diabetes <span class="SpellE">Mellitus</span> in <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">Framingham</span> <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Study</span>. <span class="SpellE">Circulation</span>. 2009; 120(3): 212-20.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="8"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-8" class="auto-style1">8</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Grundy</b></span><b> SM.</b> <span class="SpellE">Primary</span> <span class="SpellE">prevention</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">coronary</span> <span class="SpellE">disease</span>. <span class="SpellE"><span class="GramE">integrating</span></span> <span class="SpellE">risk</span> <span class="SpellE">assessment</span> <span class="SpellE">with</span> <span class="SpellE">intervention</span>. <span class="SpellE">Circulation</span> 1999<span class="GramE">;100</span>(9): 988-98.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="9"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-9" class="auto-style1">9</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Jensen</b></span><b> MK, <span class="SpellE">Chiuve</span> SE, <span class="SpellE">Rimm</span> E, <span class="SpellE">Ethlefsen</span> C, <span class="SpellE">Tj&oslash;nneland</span> A, <span class="SpellE">Jensen</span> AM, et al. </b><span class="SpellE">Obesity</span>, <span class="SpellE">behavioral</span> <span class="SpellE">lifestyle</span> <span class="SpellE">factors</span>, <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">risk</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">acute</span> <span class="SpellE">coronary</span> <span class="SpellE">events</span>. <span class="SpellE">Circulation</span> 2008<span class="GramE">;117</span>(24): 3062-9&nbsp;     </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="10"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-10" class="auto-style1">10</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Klein</b></span><b> S, <span class="SpellE">Allison</span> DB, <span class="SpellE">Heymsfield</span> SB, <span class="SpellE">Kelley</span> DE, <span class="SpellE">Leibel</span> RL, Nonas C, et al. </b><span class="SpellE">Waist</span> <span class="SpellE">Circumference</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">Cardiometabolic</span> <span class="SpellE">Risk</span> A <span class="SpellE">Consensus</span> <span class="SpellE">Statement</span> <span class="SpellE">from</span> <span class="SpellE">Shaping</span> <span class="SpellE">America</span>&rsquo;s <span class="SpellE">Health</span>: <span class="SpellE">Association</span> <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">Weight</span> <span class="SpellE">Management</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">Obesity</span> <span class="SpellE">Prevention</span>; NAASO, <span class="SpellE">The</span> <span class="SpellE">Obesity</span> <span class="SpellE">Society</span>; <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">American</span> <span class="SpellE">Society</span> <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">Nutrition</span>; <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">American</span> Diabetes <span class="SpellE">Association</span>. Diabetes <span class="SpellE">Care</span> 2007<span class="GramE">;30</span>(6):1647-52&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="11"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-11" class="auto-style1">11</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Perk</b></span><b> J, De <span class="SpellE">Backer</span> G, <span class="SpellE">Gohlke</span> H, <span class="SpellE">Graham</span> I, <span class="SpellE">Reiner</span> Z, <span class="SpellE">Verschuren</span> M, et al.</b> <span class="SpellE">European</span> <span class="SpellE">guidelines</span> <span class="SpellE">on</span> cardiovascular <span class="SpellE">disease</span> <span class="SpellE">prevention</span> in <span class="SpellE">clinical</span> <span class="SpellE">practice</span> (<span class="SpellE">version</span> 2012). <span class="SpellE">The</span> <span class="SpellE">fifth</span> <span class="SpellE">Joint</span> <span class="SpellE">task</span> <span class="SpellE">force</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">European</span> <span class="SpellE">Society</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">Cardiology</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">other</span> <span class="SpellE">Societies</span> <span class="SpellE">on</span> cardiovascular <span class="SpellE">disease</span> <span class="SpellE">prevention</span> in <span class="SpellE">clinical</span> <span class="SpellE">Practice</span> (<span class="SpellE">constituten</span> by <span class="SpellE">representatives</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">nine</span> <span class="SpellE">societies</span> <span class="SpellE">and</span> by <span class="SpellE">invited</span> <span class="SpellE">experts</span>). <span class="SpellE">Eur</span> <span class="SpellE">Heart</span> J 2012; 33(13):1635&ndash;701 &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="12"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-12" class="auto-style1">12</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Chobanian</b></span><b> AV, <span class="SpellE">Bakris</span> GL, <span class="SpellE">Black</span> HR, <span class="SpellE">Cushman</span> WC, <span class="SpellE">Green</span> LA, <span class="SpellE">Izzo</span> JL, et al.</b> <span class="SpellE">The</span> <span class="SpellE">seventh</span> <span class="SpellE">report</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">Joint</span> <span class="SpellE">National</span> <span class="SpellE">Committee</span> <span class="SpellE">on</span> <span class="SpellE">Prevention</span>, <span class="SpellE">Detection</span>, <span class="SpellE">Evaluation</span>, <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">Treatment</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">High</span> <span class="SpellE">Blood</span> <span class="SpellE">Pressure</span>: <span class="SpellE">the</span> JNC7 <span class="SpellE">report</span>. JAMA 2003; 289(19): 2560-72.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="13"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-13" class="auto-style1">13</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Goldstein</b></span><b> LB. </b><span class="SpellE">Task</span> <span class="SpellE">Force</span> <span class="SpellE">Report</span>: <span class="SpellE">Prevention</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">coronary</span> <span class="SpellE">heart</span> <span class="SpellE">disease</span> in <span class="SpellE">clinical</span> <span class="SpellE">practice</span>. <span class="SpellE">Prevention</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">management</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">stroke</span>. In: <span class="SpellE">Libby</span> P, <span class="SpellE">Bonow</span> RO, <span class="SpellE">Mann</span> DL, <span class="SpellE">Zipes</span> DP, <span class="SpellE">eds</span>. <span class="SpellE">Libby</span>: <span class="SpellE">Braunwald</span>&rsquo;s <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Disease</span>: A <span class="SpellE">Textbook</span> <span class="SpellE">of</span> Cardiovascular Medicine. 8th <span class="SpellE">ed</span>. <span class="SpellE">Philadelphia</span>: <span class="SpellE">Saunders</span>; 2007: <span class="SpellE">chap</span> 58.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="14"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-14" class="auto-style1">14</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Lichtenstein</b></span><b> AH, <span class="SpellE">Appel</span> LJ, <span class="SpellE">Brands</span> M, <span class="SpellE">Camethon</span> M, <span class="SpellE">Daniels</span> S, <span class="SpellE">Franch</span> HA, et al. </b><span class="SpellE">Diet</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">lifestyle</span> <span class="SpellE">recommendations</span> <span class="SpellE">revision</span> 2006: a <span class="SpellE">scientific</span> <span class="SpellE">statement</span> <span class="SpellE">from</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">American</span> <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Association</span> <span class="SpellE">Nutrition</span> <span class="SpellE">Committee</span>. <span class="SpellE">Circulation</span> 2006<span class="GramE">;114</span>(1):82-96.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="15"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-15" class="auto-style1">15</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>American</b></span><b> Diabetes <span class="SpellE">Association</span> (ADA). </b><span class="SpellE">Prevention</span>/<span class="SpellE">delay</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">type</span> 2 diabetes. Diabetes <span class="SpellE">Care</span> 2007; 30(1Suppl.1):S7-8.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="16"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-16" class="auto-style1">16</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<b>Alfonso F, Segovia J, <span class="SpellE">Heras</span> M, Bermejo J. </b>Cardiovascular <span class="SpellE">prevention</span>: <span class="SpellE">Always</span> too late<span class="GramE">?</span> <span class="SpellE">Rev</span> <span class="SpellE">Esp</span> <span class="SpellE">Cardiol</span> 2008<span class="GramE">;61</span>(3):291-8.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="17"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-17" class="auto-style1">17</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Zilberman</b></span><b> JM, <span class="SpellE">Cicco</span> L, <span class="SpellE">Woronko</span> E, <span class="SpellE">Vainstein</span> N, <span class="SpellE">Sczcygiel</span> V, <span class="SpellE">Ghigi</span> R, et al. </b>Resultados de un estudio <span class="SpellE">multic&eacute;ntrico</span>, no controlado, de seguimiento sobre factores de riesgo cardiovascular: a <span class="SpellE">Multicenter</span> <span class="SpellE">Uncontrolled</span> <span class="SpellE">Follow</span>-<span class="SpellE">Up</span> <span class="SpellE">Study</span>. <span class="SpellE">Rev</span> <span class="SpellE">Argent</span> <span class="SpellE">Cardiol</span> 2012<span class="GramE">;80</span>(2):130-6.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="18"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-18" class="auto-style1">18</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Lewington</b></span><b> S, <span class="SpellE">Whitlock</span> G, <span class="SpellE">Clarke</span> R, <span class="SpellE">Sherliker</span> P, <span class="SpellE">Emberson</span> J, <span class="SpellE">Halsey</span> J, et al</b>. <span class="SpellE">Blood</span> <span class="SpellE">cholesterol</span> <span class="SpellE">and</span> vascular <span class="SpellE">mortality</span> by <span class="SpellE">age</span>, sex, <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">blood</span> <span class="SpellE">pressure</span>: a meta-<span class="SpellE">analysis</span> <span class="SpellE">of</span> individual data <span class="SpellE">from</span> 61 <span class="SpellE">prospective</span> <span class="SpellE">studies</span> <span class="SpellE">with</span> 55, 000 vascular <span class="SpellE">deaths</span>. <span class="SpellE">Lancet</span> 2007; 370(9602): 1829-39.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="19"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-19" class="auto-style1">19</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Shea</b></span><b> S, <span class="SpellE">Cook</span> EF, <span class="SpellE">Kannel</span> WB, <span class="SpellE">Goldman</span> L.</b> <span class="SpellE">Framingham</span> <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Study</span>. <span class="SpellE">Treatment</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">hypertension</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">its</span> <span class="SpellE">effect</span> <span class="SpellE">on</span> cardiovascular <span class="SpellE">risk</span> <span class="SpellE">factors</span>: data <span class="SpellE">from</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">Framingham</span> <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Study</span>. <span class="SpellE">Circulation</span> 1985<span class="GramE">;71</span>(1):22-30&nbsp;     </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="20"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-20" class="auto-style1">20</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Lewington</b></span><b> S, <span class="SpellE">Clarke</span> R, <span class="SpellE">Qizilbash</span> N, Peto R, <span class="SpellE">Collins</span> R. </b><span class="SpellE">Age</span>-<span class="SpellE">specific</span> <span class="SpellE">relevance</span> <span class="SpellE">of</span> usual <span class="SpellE">blood</span> <span class="SpellE">pressure</span> <span class="SpellE">to</span> vascular <span class="SpellE">mortality</span>: a meta-<span class="SpellE">analysis</span> <span class="SpellE">of</span> individual data <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">one</span> <span class="SpellE">million</span> <span class="SpellE">adults</span> in 61 <span class="SpellE">prospective</span> <span class="SpellE">studies</span>. <span class="SpellE">Lancet</span> 2002; 360(9349): 1903-13.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="21"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-21" class="auto-style1">21</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Dzau</b></span><b> VJ, <span class="SpellE">Antman</span> EM, <span class="SpellE">Black</span> HR, <span class="SpellE">Hayes</span> DL, <span class="SpellE">Manson</span> JE, <span class="SpellE">Plutzky</span> J, et al.</b> <span class="SpellE">The</span> Cardiovascular <span class="SpellE">Disease</span> <span class="SpellE">Continuum</span> <span class="SpellE">Validated</span>: <span class="SpellE">Clinical</span> <span class="SpellE">Evidence</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">Improved</span> <span class="SpellE">Patient</span> <span class="SpellE">Outcomes</span>: <span class="SpellE">Part</span> I: <span class="SpellE">pathophysiology</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">clinical</span> <span class="SpellE">trial</span> <span class="SpellE">evidence</span> (<span class="SpellE">risk</span> <span class="SpellE">factors</span> <span class="SpellE">through</span> <span class="SpellE">stable</span> <span class="SpellE">coronary</span> <span class="SpellE">artery</span> <span class="SpellE">disease</span>). <span class="SpellE">Circulation</span> 2006; 114(25): 2850-70&nbsp;     </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="22"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-22" class="auto-style1">22</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Gotto</b></span><b> AM, <span class="SpellE">Grundy</span> SM.</b> <span class="SpellE">Lowering</span> LDL <span class="SpellE">cholesterol</span>: <span class="SpellE">questions</span> <span class="SpellE">from</span> <span class="SpellE">recent</span> meta-<span class="SpellE">analyses</span> <span class="SpellE">and</span> subset <span class="SpellE">analyses</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">clinical</span> <span class="SpellE">trial</span> data <span class="SpellE">issues</span> <span class="SpellE">from</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">interdisciplinary</span> <span class="SpellE">council</span> <span class="SpellE">on</span> <span class="SpellE">reducing</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">risk</span> <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">coronary</span> <span class="SpellE">heart</span> <span class="SpellE">disease</span>, <span class="SpellE">ninth</span> <span class="SpellE">council</span> meeting. <span class="SpellE">Circulation</span> 1999<span class="GramE">;99</span>(8):e1-7.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           ]]></body>
<body><![CDATA[<!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="23"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-23" class="auto-style1">23</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Pearson</b></span><b> T, <span class="SpellE">Rapaport</span> E, <span class="SpellE">Criqui</span> M, <span class="SpellE">Furberg</span> C, <span class="SpellE">Fuster</span> V, <span class="SpellE">Hiratzka</span> L, et al.</b> <span class="SpellE">Optimal</span> <span class="SpellE">risk</span> factor <span class="SpellE">management</span> in <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">patient</span> <span class="SpellE">after</span> <span class="SpellE">coronary</span> <span class="SpellE">revascularization</span>: a <span class="SpellE">statement</span> <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">healthcare</span> <span class="SpellE">professionals</span> <span class="SpellE">from</span> <span class="SpellE">an</span> <span class="SpellE">American</span> <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Association</span> <span class="SpellE">writing</span> <span class="SpellE">group</span>. <span class="SpellE">Circulation</span> 1994; 90(6): 3125-33.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="24"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-24" class="auto-style1">24</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Sandoya</b></span><b> E, <span class="SpellE">Schettini</span> C, <span class="SpellE">Bianchi</span> M, <span class="SpellE">Senra</span> H.</b> Elementos asociados al buen control de la presi&oacute;n arterial en individuos hipertensos. <span class="SpellE">Rev</span> <span class="SpellE">Urug</span> <span class="SpellE">Cardiol</span> 2005; 20(2):86-93&nbsp;     </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana;"><o:p></o:p></span></p>           <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="25"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="v29n3a07.html#-25" class="auto-style1">25</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<b>Lean M, Lara J, Hill JO.</b> ABC <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">obesity</span>. <span class="SpellE">Strategies</span> <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">preventing</span> <span class="SpellE">obesity</span>. BMJ 2006<span class="GramE">;333</span>(7575):959-62.    </span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; " class="auto-style1">&nbsp; </span><o:p></o:p></p>           <p class="MsoNormal"> <multicol gutter="18" cols="2"></multicol>&nbsp;<a name="fig_2"></a><img style="width: 577px; height: 543px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a07f2.JPG" class="auto-style1"></p>       <p class="MsoNormal"></p>   </div>        ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>World Health Organization</collab>
<source><![CDATA[WHO NCD Surveillance strategy]]></source>
<year>2012</year>
<publisher-name><![CDATA[WHO]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Ferrante]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Virgolini]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Encuesta Nacional de Factores de Riesgo 2005: resultados principales prevalencia de factores de riesgo de enfermedades cardiovasculares en la Argentina]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Argent Cardiol]]></source>
<year>2007</year>
<volume>75</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>20-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Embersona]]></surname>
<given-names><![CDATA[JR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Whincupb]]></surname>
<given-names><![CDATA[PH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Morrisa]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Walkera]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Re-assessing the contribution of serum total cholesterol, blood pressure and cigarette smoking to the aetiology of coronary heart disease: impact of regression dilution bias]]></article-title>
<source><![CDATA[Eur Heart J]]></source>
<year>2003</year>
<volume>24</volume>
<numero>19</numero>
<issue>19</issue>
<page-range>1719-26</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pramparo]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Boissonnet]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Shargrodsky]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Evaluación del riesgo cardiovascular en siete ciudades de Latinoamérica: las principales conclusiones del estudio CARMELA y de los subestudios]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Argent Cardiol]]></source>
<year>2011</year>
<volume>79</volume>
<numero>4</numero>
<issue>4</issue>
<page-range>377-82</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Redruello]]></surname>
<given-names><![CDATA[MF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Calderón]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Masoli]]></surname>
<given-names><![CDATA[O]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mulassi]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Agüero]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[La Bruna]]></surname>
<given-names><![CDATA[MC]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Prevalencia de factores de riesgo y riesgo cardiovascular global en la población de Tres Lomas]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Argent Cardiol]]></source>
<year>2008</year>
<volume>76</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>450-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jousilahti]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vartiainen]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tuomilehto]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Puska]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sex, Age, Cardiovascular Risk Factors, and Coronary Heart Disease A Prospective Follow-Up Study of 14 786 Middle-Aged Men and Women in Finland]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1999</year>
<volume>99</volume>
<numero>9</numero>
<issue>9</issue>
<page-range>1165-72</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Preis]]></surname>
<given-names><![CDATA[SR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Pencina]]></surname>
<given-names><![CDATA[MJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hwang]]></surname>
<given-names><![CDATA[SJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[D&rsquo;Agostino]]></surname>
<given-names><![CDATA[RB]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Savage]]></surname>
<given-names><![CDATA[PJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Levy]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Trends in Cardiovascular Disease Risk Factors in Individuals With and Without Diabetes Mellitus in the Framingham Heart Study]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>2009</year>
<volume>120</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>212-20</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Grundy]]></surname>
<given-names><![CDATA[SM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Primary prevention of coronary disease: integrating risk assessment with intervention]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1999</year>
<volume>100</volume>
<numero>9</numero>
<issue>9</issue>
<page-range>988-98</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Jensen]]></surname>
<given-names><![CDATA[MK]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Chiuve]]></surname>
<given-names><![CDATA[SE]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rimm]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ethlefsen]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Tjønneland]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jensen]]></surname>
<given-names><![CDATA[AM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Obesity, behavioral lifestyle factors, and risk of acute coronary events]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>2008</year>
<volume>117</volume>
<numero>24</numero>
<issue>24</issue>
<page-range>3062-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Klein]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Allison]]></surname>
<given-names><![CDATA[DB]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Heymsfield]]></surname>
<given-names><![CDATA[SB]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kelley]]></surname>
<given-names><![CDATA[DE]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Leibel]]></surname>
<given-names><![CDATA[RL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Nonas]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Waist Circumference and Cardiometabolic Risk A Consensus Statement from Shaping America&rsquo;s Health: Association for Weight Management and Obesity Prevention; NAASO, The Obesity Society; the American Society for Nutrition; and the American Diabetes Association]]></article-title>
<source><![CDATA[Diabetes Care]]></source>
<year>2007</year>
<volume>30</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>1647-52</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Perk]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[De Backer]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Gohlke]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Graham]]></surname>
<given-names><![CDATA[I]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Reiner]]></surname>
<given-names><![CDATA[Z]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Verschuren]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[European guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice (version 2012): The fifth Joint task force of the European Society of Cardiology and other Societies on cardiovascular disease prevention in clinical Practice (constituten by representatives of nine societies and by invited experts)]]></article-title>
<source><![CDATA[Eur Heart J]]></source>
<year>2012</year>
<volume>33</volume>
<numero>13</numero>
<issue>13</issue>
<page-range>1635-701</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B12">
<label>12</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Chobanian]]></surname>
<given-names><![CDATA[AV]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bakris]]></surname>
<given-names><![CDATA[GL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Black]]></surname>
<given-names><![CDATA[HR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cushman]]></surname>
<given-names><![CDATA[WC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Green]]></surname>
<given-names><![CDATA[LA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Izzo]]></surname>
<given-names><![CDATA[JL]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The seventh report of the Joint National Committee on Prevention, Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Pressure: the JNC7 report]]></article-title>
<source><![CDATA[JAMA]]></source>
<year>2003</year>
<volume>289</volume>
<numero>19</numero>
<issue>19</issue>
<page-range>2560-72</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B13">
<label>13</label><nlm-citation citation-type="book">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Goldstein]]></surname>
<given-names><![CDATA[LB]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Task Force Report: Prevention of coronary heart disease in clinical practice: Prevention and management of stroke]]></article-title>
<person-group person-group-type="editor">
<name>
<surname><![CDATA[Libby]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bonow]]></surname>
<given-names><![CDATA[RO]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mann]]></surname>
<given-names><![CDATA[DL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Zipes]]></surname>
<given-names><![CDATA[DP]]></given-names>
</name>
</person-group>
<source><![CDATA[Libby: Braunwald&rsquo;s Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine]]></source>
<year>2007</year>
<edition>8</edition>
<publisher-loc><![CDATA[Philadelphia ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[Saunders]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B14">
<label>14</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lichtenstein]]></surname>
<given-names><![CDATA[AH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Appel]]></surname>
<given-names><![CDATA[LJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Brands]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Camethon]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Daniels]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Franch]]></surname>
<given-names><![CDATA[HA]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Diet and lifestyle recommendations revision 2006: a scientific statement from the American Heart Association Nutrition Committee]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>2006</year>
<volume>114</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>82-96</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B15">
<label>15</label><nlm-citation citation-type="journal">
<collab>American Diabetes Association</collab>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Prevention/delay of type 2 diabetes]]></article-title>
<source><![CDATA[Diabetes Care]]></source>
<year>2007</year>
<volume>30</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>S7-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B16">
<label>16</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Alfonso]]></surname>
<given-names><![CDATA[F]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Segovia]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Heras]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bermejo]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Cardiovascular prevention: Always too late?]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Esp Cardiol]]></source>
<year>2008</year>
<volume>61</volume>
<numero>3</numero>
<issue>3</issue>
<page-range>291-8</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B17">
<label>17</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Zilberman]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cicco]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Woronko]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Vainstein]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sczcygiel]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ghigi]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Resultados de un estudio multicéntrico, no controlado, de seguimiento sobre factores de riesgo cardiovascular: a Multicenter Uncontrolled Follow-Up Study]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Argent Cardiol]]></source>
<year>2012</year>
<volume>80</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>130-6</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B18">
<label>18</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lewington]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Whitlock]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Clarke]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Sherliker]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Emberson]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Halsey]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Blood cholesterol and vascular mortality by age, sex, and blood pressure: a meta-analysis of individual data from 61 prospective studies with 55, 000 vascular deaths]]></article-title>
<source><![CDATA[Lancet]]></source>
<year>2007</year>
<volume>370</volume>
<numero>9602</numero>
<issue>9602</issue>
<page-range>1829-39</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B19">
<label>19</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Shea]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Cook]]></surname>
<given-names><![CDATA[EF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Kannel]]></surname>
<given-names><![CDATA[WB]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Goldman]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Framingham Heart Study. Treatment of hypertension and its effect on cardiovascular risk factors: data from the Framingham Heart Study]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1985</year>
<volume>71</volume>
<numero>1</numero>
<issue>1</issue>
<page-range>22-30</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B20">
<label>20</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lewington]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Clarke]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Qizilbash]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Peto]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Collins]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Age-specific relevance of usual blood pressure to vascular mortality: a meta-analysis of individual data for one million adults in 61 prospective studies]]></article-title>
<source><![CDATA[Lancet]]></source>
<year>2002</year>
<volume>360</volume>
<numero>9349</numero>
<issue>9349</issue>
<page-range>1903-13</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B21">
<label>21</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Dzau]]></surname>
<given-names><![CDATA[VJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Antman]]></surname>
<given-names><![CDATA[EM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Black]]></surname>
<given-names><![CDATA[HR]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hayes]]></surname>
<given-names><![CDATA[DL]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Manson]]></surname>
<given-names><![CDATA[JE]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Plutzky]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[The Cardiovascular Disease Continuum Validated: Clinical Evidence of Improved Patient Outcomes: Part I: pathophysiology and clinical trial evidence (risk factors through stable coronary artery disease)]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>2006</year>
<numero>114</numero><numero>25</numero>
<issue>114</issue><issue>25</issue>
<page-range>2850-70</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B22">
<label>22</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Gotto]]></surname>
<given-names><![CDATA[AM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Grundy]]></surname>
<given-names><![CDATA[SM]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Lowering LDL cholesterol: questions from recent meta-analyses and subset analyses of clinical trial data issues from the interdisciplinary council on reducing the risk for coronary heart disease, ninth council meeting]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1999</year>
<volume>99</volume>
<numero>8</numero>
<issue>8</issue>
<page-range>e1-7</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B23">
<label>23</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Pearson]]></surname>
<given-names><![CDATA[T]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rapaport]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Criqui]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Furberg]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fuster]]></surname>
<given-names><![CDATA[V]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hiratzka]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Optimal risk factor management in the patient after coronary revascularization: a statement for healthcare professionals from an American Heart Association writing group]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>1994</year>
<volume>90</volume>
<numero>6</numero>
<issue>6</issue>
<page-range>3125-33</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B24">
<label>24</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Sandoya]]></surname>
<given-names><![CDATA[E]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Schettini]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Bianchi]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Senra]]></surname>
<given-names><![CDATA[H]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Elementos asociados al buen control de la presión arterial en individuos hipertensos]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Urug Cardiol]]></source>
<year>2005</year>
<volume>20</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>86-93</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B25">
<label>25</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Lean]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Lara]]></surname>
<given-names><![CDATA[J]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hill]]></surname>
<given-names><![CDATA[JO]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[ABC of obesity: Strategies for preventing obesity]]></article-title>
<source><![CDATA[BMJ]]></source>
<year>2006</year>
<volume>333</volume>
<numero>7575</numero>
<issue>7575</issue>
<page-range>959-62</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
