<?xml version="1.0" encoding="ISO-8859-1"?><article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
<front>
<journal-meta>
<journal-id>1688-0420</journal-id>
<journal-title><![CDATA[Revista Uruguaya de Cardiología]]></journal-title>
<abbrev-journal-title><![CDATA[Rev.Urug.Cardiol.]]></abbrev-journal-title>
<issn>1688-0420</issn>
<publisher>
<publisher-name><![CDATA[Sociedad Uruguaya de Cardiología]]></publisher-name>
</publisher>
</journal-meta>
<article-meta>
<article-id>S1688-04202014000300004</article-id>
<title-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Ingesta de sal, presión arterial y morbimortalidad cardiovascular. El debate continúa y sube de tono]]></article-title>
</title-group>
<contrib-group>
<contrib contrib-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Romero]]></surname>
<given-names><![CDATA[Carlos E]]></given-names>
</name>
</contrib>
</contrib-group>
<aff id="A">
<institution><![CDATA[,  ]]></institution>
<addr-line><![CDATA[ ]]></addr-line>
</aff>
<pub-date pub-type="pub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2014</year>
</pub-date>
<pub-date pub-type="epub">
<day>00</day>
<month>12</month>
<year>2014</year>
</pub-date>
<volume>29</volume>
<numero>3</numero>
<fpage>295</fpage>
<lpage>298</lpage>
<copyright-statement/>
<copyright-year/>
<self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_arttext&amp;pid=S1688-04202014000300004&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S1688-04202014000300004&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri><self-uri xlink:href="http://www.scielo.edu.uy/scielo.php?script=sci_pdf&amp;pid=S1688-04202014000300004&amp;lng=en&amp;nrm=iso"></self-uri></article-meta>
</front><body><![CDATA[ <p><b>  <multicol gutter="18" cols="2"></multicol><span style="font-family: Verdana; ">  Art&iacute;culo de opini&oacute;n&nbsp;</span></b></p>         <p><b style=""><span style="font-size: 14pt; font-family: Verdana; ">Ingesta de sal, presi&oacute;n arterial y <span class="SpellE">morbimortalidad</span> cardiovascular.     <br>    El debate contin&uacute;a y sube de tono&nbsp; </span><span style="font-size: 14pt;"><o:p></o:p></span></b></p>         <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">Prof. Dr. Carlos E. Romero</span><sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name=".1-"></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(218, 37, 29);"><a href="#.1" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">1</a></span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name=".1"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#.1-" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. Profesor de Cardiolog&iacute;a.    <br>    Correo electr&oacute;nico: </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">  <a href="mailto:romeroca@adinet.com.uy" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single"><span class="SpellE">romeroca@adinet.com.uy</span></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">&nbsp; </span> <o:p></o:p></p>           <p><span style="font-size: 10pt;"><o:p>&nbsp;</o:p></span>    <br>   <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">La decisi&oacute;n de publicar una revisi&oacute;n acerca de la pertinencia o no de recomendar una reducci&oacute;n de la ingesta de sodio/sal a toda la poblaci&oacute;n, publicada el a&ntilde;o pasado en la Revista Uruguaya de Cardiolog&iacute;a, no me result&oacute; <span class="GramE">f&aacute;cil<sup><span style="font-size: 7.5pt;"><a name="-1"></a>(</span></sup></span></span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#1" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">1</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. Sospecho que tampoco lo debe haber sido para los editores invitados de los suplementos sobre hipertensi&oacute;n arterial y para el cuerpo editorial de la revista. Significaba poner en tela de juicio uno de los pilares de la prevenci&oacute;n cardiovascular fuertemente sustentado por la bibliograf&iacute;a norteamericana que indudablemente impera en nuestro medio y aceptado por las sociedades cient&iacute;ficas e instituciones vinculadas al tema. En el corriente mes de agosto de 2014 y en versi&oacute;n <span class="SpellE">on</span>-<span class="SpellE">line</span> de trabajos que se publicar&aacute;n en papel en setiembre se presentan trabajos originales importantes, y los respectivos comentarios a favor o en contra de sus conclusiones.&nbsp; </span></p>         <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">En el <span class="SpellE">New</span> <span class="SpellE">England</span> <span class="SpellE">Journal</span> <span class="SpellE">of</span> Medicine se publicaron dos trabajos de los investigadores del PURE (<span class="SpellE">Prospective</span> <span class="SpellE">Urban</span> Rural <span class="SpellE">Epidemiology</span>), grupo que lidera <span class="SpellE">Salim</span> <span class="SpellE">Yusuf</span>. Uno de ellos estudia la asociaci&oacute;n entre la excreci&oacute;n de sodio y potasio en orina y la presi&oacute;n <span class="GramE">arterial<sup><span style="font-size: 7.5pt;"><a name="-2"></a>(</span></sup></span></span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#2" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">2</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. Incluye a m&aacute;s de 100.000 adultos de 18 pa&iacute;ses (Argentina, Brasil y Chile entre los pa&iacute;ses de nuestra regi&oacute;n), 42% hipertensos y solo 14,5% tratados, en quienes estima la ingesta de esos iones a partir de una muestra de orina &uacute;nica, en ayunas, al despertar. Solo el 3,3% de los sujetos consum&iacute;an menos de 2,3 g de sodio (equivalentes a 5,75 g de sal) y 0,6% menos de 1,5 g de sodio (3,75 g de sal) (2,3 g de sodio es el tope propuesto por las Gu&iacute;as diet&eacute;ticas del 2010 para los americanos y el Instituto de Medicina; 2,4 g es el tope propuesto por las gu&iacute;as de la AHA/ACC para sujetos sin factores de riesgo, y 1,5 g es el tope para sujetos con ciertos factores de riesgo: edad </span> <span style="font-size: 10pt; font-family: Symbol; ">&sup3;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "> 51 a&ntilde;os, raza negra, hipertensi&oacute;n arterial, diabetes o enfermedad renal, los <span class="GramE">que</span> constituyen aproximadamente la mitad de la poblaci&oacute;n total y la mayor&iacute;a de los adultos</span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; "><a name="-3"></a><a name="-4"></a>(</span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#3" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">3</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">,</span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#4" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">4</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">). Concluye que en el an&aacute;lisis global de los datos, por cada 1 g de incremento de sodio (2,5 g de sal) excretado por d&iacute;a (estimador de la ingesta de sodio y consecuentemente de sal), la presi&oacute;n arterial sist&oacute;lica (PAS) sube 2,11 <span class="SpellE">mmHg</span> y la diast&oacute;lica (PAD) 0,78 <span class="SpellE">mmHg</span>. En un an&aacute;lisis m&aacute;s detallado surgen datos interesantes (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#tab_1" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">tabla 1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">): la relaci&oacute;n entre incrementos de presi&oacute;n arterial y consumo de sal no es lineal (es mayor en quienes consumen mucha sal que en quienes consumen cantidades moderadas, que a su vez es mayor que en quienes consumen poca sal), es mayor en hipertensos que en <span class="SpellE">normotensos</span>, y mayor cuanto m&aacute;s avanzada la edad (todas diferencias significativas).</span></p>       <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="tab_1"></a><img style="width: 580px; height: 338px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a04t1.JPG">&nbsp; </span></p>         ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">Otro dato interesante es la interacci&oacute;n observada entre consumo de sodio y de potasio en cuanto a PAS y a PAD: a mayor consumo de potasio, significativamente menor incremento de ambas presiones al aumentar el consumo de sodio.</span><o:p></o:p></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">&nbsp; </span><o:p></o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">  La principal conclusi&oacute;n de este trabajo es que el incremento de presi&oacute;n con la ingesta de sal tiene importancia en hipertensos y en quienes consumen mucha sal, pero es menos importante en <span class="SpellE">normotensos</span> y consumidores moderados de sal.</span><o:p></o:p></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">&nbsp; </span></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">El otro art&iacute;culo del mismo grupo de investigadores analiza mortalidad y eventos cardiovasculares en relaci&oacute;n con la excreci&oacute;n de sodio y <span class="GramE">potasio<sup><span style="font-size: 7.5pt;"><a name="-5"></a>(</span></sup></span></span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#5" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">5</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.</span><o:p></o:p></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><o:p>&nbsp;</o:p></span></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">En algo m&aacute;s de 100.000 sujetos de 17 pa&iacute;ses, al cabo de 3,7 a&ntilde;os y en relaci&oacute;n con el grupo con excreci&oacute;n de sodio entre 4 y 6 g por d&iacute;a (equivalentes a 10 a 15 g de sal), tomado como referencia, el riesgo de sufrir diversos eventos fue mayor entre quienes consum&iacute;an menos y entre quienes consum&iacute;an m&aacute;s de esos l&iacute;mites, seg&uacute;n describimos en la </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);">  <a href="#tab_2" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">tabla 2</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.</span></p>       <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;">&nbsp;</p>       <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="tab_2"></a><img style="width: 573px; height: 241px;" alt="" src="/img/revistas/ruc/v29n3/3a04t2.JPG">&nbsp; </span> <o:p></o:p></p>         <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">La conclusi&oacute;n es que este estudio apoya el modelo de curva en U (o J) para la relaci&oacute;n entre riesgo cardiovascular y consumo de sal.&nbsp; </span></p>         ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">Adem&aacute;s se verific&oacute; que un mayor consumo de potasio se asoci&oacute; con menor riesgo cardiovascular.&nbsp; </span></p>         <p>     <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">Otro trabajo publicado en el mismo n&uacute;mero del <span class="SpellE">New</span> <span class="SpellE">England</span> <span class="SpellE">Journal</span> <span class="SpellE">of</span> Medicine, del grupo NUTRICODE (</span><span class="SpellE"><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: black;">Nutrition</span></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: black;"> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">Chronic</span> <span class="SpellE">Diseases</span> <span class="SpellE">Expert</span> <span class="SpellE">Group</span>),</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "> analiza te&oacute;ricamente la relaci&oacute;n entre el consumo global de sodio y las muertes <span class="GramE">cardiovasculares<sup><span style="font-size: 7.5pt;"><a name="-6"></a>(</span></sup></span></span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#6" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">6</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. Los autores estiman el consumo de sodio a partir de su excreci&oacute;n en orina en 24 horas o caracter&iacute;sticas de la dieta, en sujetos de 66 pa&iacute;ses; analizan en un segundo paso sus efectos sobre la presi&oacute;n arterial a partir de un <span class="SpellE">metaan&aacute;lisis</span> de 107 estudios de intervenci&oacute;n y ulteriormente, en base a un c&aacute;lculo de la repercusi&oacute;n de la presi&oacute;n arterial sobre las muertes cardiovasculares surgido de un <span class="SpellE">metaan&aacute;lisis</span> de 99 cohortes con 1,38 millones de sujetos, concluyen que 1,65 millones de las muertes por causas cardiovasculares ocurridas en el a&ntilde;o 2010 son atribuibles a consumos de sodio por encima de 5 g (12,5 g de sal) por d&iacute;a. Describen una relaci&oacute;n lineal entre consumo de sodio y presi&oacute;n arterial, con mayor pendiente en mayores que en j&oacute;venes, en negros que en blancos y en hipertensos que en <span class="SpellE">normotensos</span>.    <br>   &nbsp; </span><o:p></o:p>          <br>   <o:p></o:p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">Un comentario editorial de <span class="SpellE">Suzanne</span> <span class="SpellE">Oparil</span> acerca de estos tres trabajos, en el mismo n&uacute;mero de la revista, tiene un t&iacute;tulo que sintetiza la confusi&oacute;n que surge del an&aacute;lisis de estos tres trabajos: &ldquo;Bajo consumo de sodio - &iquest;Beneficio o riesgo en la salud cardiovascular?&rdquo;, y concluye con el siguiente comentario (traducido): &ldquo;Tomados en conjunto, estos tres art&iacute;culos resaltan la necesidad de recoger evidencias de buena calidad tanto en riesgos como en beneficios de una dieta pobre en sodio&rdquo;</span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; "> <a name="-7"></a>(</span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#7" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">7</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.</span><o:p></o:p> </p>      <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">&nbsp; </span></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">Por otra parte, en el <span class="SpellE">American</span> <span class="SpellE">Journal</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">Hypertension</span> se publica un <span class="SpellE">metaan&aacute;lisis</span> cuyo t&iacute;tulo se&ntilde;ala que, en comparaci&oacute;n con consumos usuales de sodio, las dietas pobres en sodio o con elevada ingesta, se asocian con aumentos de la <span class="GramE">mortalidad<sup><span style="font-size: 7.5pt;"><a name="-8"></a>(</span></sup></span></span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#8" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">8</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. Incluye a m&aacute;s de 274.000 sujetos de 23 cohortes y dos estudios de seguimiento. Considerando una ingesta diaria usual de sodio de 115 a 165 <span class="SpellE">mmol</span> (equivalentes a 9,5-12,4 g de sal), los sujetos con una ingesta normal tuvieron un riesgo de mortalidad por toda causa significativamente menor (<span class="SpellE">HR=0</span>,91, IC del 95% 0,82-0,99) y an&aacute;logamente de eventos cardiovasculares (<span class="SpellE">HR=0</span>,90, IC del 95% 0,82-0,99) que quienes consum&iacute;an menos de 9,5 g/d&iacute;a. Los sujetos con consumos elevados (</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Symbol; ">&sup3;</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">12,4 g por d&iacute;a) tuvieron riesgos significativamente superiores a los de los sujetos con consumos habituales: para mortalidad por toda causa (<span class="SpellE">HR=1</span>,16, IC del 95% 1,03-1,30) y para eventos cardiovasculares (<span class="SpellE">HR=1</span>,12, IC del 95% 1,02-1,24). La conclusi&oacute;n es que tanto los consumos de sodio bajos como los elevados se asocian con mayor <span class="SpellE">morbimortalidad</span>, resultado consistente con una asociaci&oacute;n en forma de U entre consumo de sodio y eventos. El resultado es consistente con lo enunciado en el documento del IOM (<span class="SpellE">Institute</span> <span class="SpellE">of</span> Medicine) de las Academias de Medicina de EEUU de mayo de 2013, que establece lo siguiente (traducido): &ldquo;Los nuevos estudios apoyan los esfuerzos actuales para reducir la ingesta excesiva de sodio con la finalidad de disminuir el riesgo de enfermedad <span class="SpellE">card&iacute;aca</span> y <span class="SpellE">stroke</span></span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; "><a name="-9"></a>(</span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#9" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">9</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. Sin embargo, la evidencia no es consistente con los esfuerzos que promueven la disminuci&oacute;n de la ingesta diet&eacute;tica de sodio en poblaci&oacute;n general hasta los 1.500 <span class="SpellE">mg</span>/d&iacute;a. La investigaci&oacute;n futura podr&aacute; arrojar m&aacute;s luz acerca de la asociaci&oacute;n entre m&aacute;s bajos niveles de sodio (1.500 a 2.300 <span class="SpellE">mg</span>) y los resultados en salud&rdquo;.&nbsp; </span></p>         <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">En relaci&oacute;n con este trabajo se publicaron en el mismo n&uacute;mero de la revista sendos comentarios, uno a favor y otro en contra de sus conclusiones. El primero de ellos destaca que el trabajo utiliza la mejor metodolog&iacute;a estad&iacute;stica disponible, propuesta por el grupo sobre <span class="SpellE">Metaan&aacute;lisis</span> de estudios <span class="SpellE">observacionales</span> en <span class="GramE">epidemiolog&iacute;a<sup><span style="font-size: 7.5pt;"><a name="-10"></a>(</span></sup></span></span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#10" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">10</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. Advierte que en EEUU solo el 0,6% de la poblaci&oacute;n consume menos de 1.500 <span class="SpellE">mg</span> de sal, y que la limitaci&oacute;n de su consumo a esos niveles, de ser posible, supondr&iacute;a la mayor intervenci&oacute;n sobre estilos de vida en la historia de la humanidad. Concluye diciendo: &ldquo;Para que la ciencia avance, de tanto en tanto, los textos m&eacute;dicos y los dogmas requieren una revoluci&oacute;n copernicana. Quiz&aacute; haya llegado el momento en que quienes abogan por una acci&oacute;n sobre la sal en todo el mundo reconsideren su punto de vista &lsquo;sal-c&eacute;ntrico&rsquo; en el cosmos de los cuidados de salud&rdquo;. Por el contrario, otro art&iacute;culo se&ntilde;ala que el trabajo de <span class="SpellE">Graudal</span> difiere de las conclusiones de autores de otros <span class="SpellE">metaan&aacute;lisis</span> previos, de dos comit&eacute;s de la <span class="SpellE">American</span> <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Association</span> (AHA), de la Organizaci&oacute;n Mundial de la Salud, y de por lo menos 40 agencias nacionales de todo el <span class="GramE">mundo<sup><span style="font-size: 7.5pt;"><a name="-11"></a>(</span></sup></span></span><sup><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"><a href="#11" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">11</a></span><span style="font-size: 7.5pt; font-family: Verdana; ">)</span></sup><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. Advierte que la informaci&oacute;n de estudios de cohortes debe ser interpretada con gran cuidado y que estos estudios no deben ser utilizados para minar las pol&iacute;ticas actuales que promueven una reducci&oacute;n progresiva del sodio de nuestra excesiva actual.&nbsp; </span></p>         <p><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">Mientras tanto, y aunque son p&uacute;blicas no constan en trabajos publicados, las cr&iacute;ticas de los distintos actores de uno y otro bando adquieren inusitada violencia: quienes apoyan la reducci&oacute;n del consumo de sodio han llegado a atribuir interferencias de la mayor industria del mundo, la industria de la alimentaci&oacute;n. Critican que las estimaciones de la ingesta de sodio sean realizadas en base a muestras de orina tomadas en cualquier momento (spot-<span class="SpellE">urine</span>) y no en base a la recolecci&oacute;n de orina de 24 horas. <span class="SpellE">Yusuf</span> argumenta que no han le&iacute;do con atenci&oacute;n los trabajos porque la muestra de orina no es &ldquo;spot&rdquo;, sino que es la primera de la ma&ntilde;ana y que la recolecci&oacute;n de orina de 24 horas en repetidas ocasiones es extremadamente dif&iacute;cil de alcanzar. La difusi&oacute;n de los resultados es sesgada. La industria de la alimentaci&oacute;n de EEUU (<span class="SpellE">Grocery</span> <span class="SpellE">Manufacturers</span> <span class="SpellE">Association</span>) difunde los resultados del PURE, pero no los del NUTRICODE. La AHA, a trav&eacute;s de su presidente, destaca los resultados del NUTRICODE y desmerece las conclusiones del PURE, se&ntilde;alando sus limitaciones.&nbsp; </span><o:p></o:p></p>           <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;">  <multicol gutter="18" cols="2"></multicol> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">  En conclusi&oacute;n: nuevas publicaciones aportan informaci&oacute;n que aboga a favor de cada una de las dos posiciones, y en tanto se caldean los &aacute;nimos de quienes sostienen cada posici&oacute;n, resulta imposible llegar a una respuesta definitiva sobre la pertinencia de una recomendaci&oacute;n universal a favor de la disminuci&oacute;n de la ingesta de sal, cuanto menos, mejor. De todas formas nadie discute que el consumo excesivo de sal es da&ntilde;ino y que son v&aacute;lidas las pol&iacute;ticas de instituciones de distinta naturaleza que tienden a desalentarlo.</span><o:p></o:p></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">&nbsp; </span></p>         ]]></body>
<body><![CDATA[<p class="MsoNormal"><o:p>&nbsp;</o:p></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"><b> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">Bibliograf&iacute;a&nbsp;</span><o:p></o:p></b></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">&nbsp;</span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="1"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-1" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">1</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<b>Romero C. </b>Disminuci&oacute;n del consumo de salen la poblaci&oacute;n: &iquest;recomendar o no <span class="SpellE">recomendar<span class="GramE">?Rev</span></span> <span class="SpellE">Urug</span> <span class="SpellE">Cardiol</span> 2013;28(2):263-72.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="2"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-2" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">2</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<b>Mente A, O&rsquo;Donnell MJ, <span class="SpellE">Rangarajan</span> S, <span class="SpellE">McQueen</span> MJ, <span class="SpellE">Poirier</span> P, <span class="SpellE">Wielgosz</span> A, et al.</b> PURE <span class="SpellE">Investigators</span>. <span class="SpellE">Association</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">urinary</span> <span class="SpellE">sodium</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">potassium</span> <span class="SpellE">excretion</span> <span class="SpellE">with</span> <span class="SpellE">blood</span> <span class="SpellE">pressure</span>. N <span class="SpellE">Engl</span> J <span class="SpellE">Med</span> 2014<span class="GramE">;371</span>(7):601-11.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="3"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-3" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">3</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>U.S</b></span><b>. <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">Department</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">Agriculture</span>, <span class="SpellE">U.S</span>. <span class="SpellE">Department</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">Health</span> <span class="SpellE">and</span> Human <span class="SpellE">Sevices</span>.</b> <span class="SpellE">Dietary</span> <span class="SpellE">guidelines</span> <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">Americans</span>. Washington: USDA, HHS; 2010. Disponible en: </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="http://www.health.gov/dietaryguidelines/dga2010/dietaryguidelines2010.pdf" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">http://www.health.gov/<span class="SpellE">dietaryguidelines</span>/dga2010/dietaryguidelines2010.<span class="SpellE"><span class="GramE">pdf</span></span></a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">. [Consultado 19/8/2014].    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="4"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-4" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">4</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Eckel</b></span><b> RH, <span class="SpellE">Jakicic</span> JM, <span class="SpellE">Ard</span> JD, de <span class="SpellE">Jesus</span> JM, Houston <span class="SpellE">Miller</span> N, <span class="SpellE">Hubbard</span> VS, et al.</b> 2013 AHA/ACC <span class="SpellE">guideline</span> <span class="SpellE">on</span> <span class="SpellE">lifestyle</span> <span class="SpellE">management</span> <span class="SpellE">to</span> <span class="SpellE">reducecardiovascular</span> <span class="SpellE">risk</span>: a <span class="SpellE">report</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">American</span> <span class="SpellE">College</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">Cardiology</span>/<span class="SpellE">American</span> <span class="SpellE">Heart</span> <span class="SpellE">Association</span> <span class="SpellE">Task</span> <span class="SpellE">Force</span> <span class="SpellE">on</span> <span class="SpellE">Practice</span> <span class="SpellE">Guidelines</span>. <span class="SpellE">Circulation</span> 2014; 129(25Suppl 2):S76-99.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         ]]></body>
<body><![CDATA[<p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="5"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-5" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">5</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<b>O&rsquo;Donnell M, Mente A, <span class="SpellE">Rangarajan</span> S, <span class="SpellE">McQueen</span> MJ, <span class="SpellE">Wang</span> X, <span class="SpellE">Liu</span> L, et al.</b> <span class="SpellE">Urinary</span> <span class="SpellE">sodium</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">potassium</span> <span class="SpellE">excretion</span>, <span class="SpellE">mortality</span>, <span class="SpellE">and</span> cardiovascular <span class="SpellE">events</span>. N <span class="SpellE">Engl</span> J <span class="SpellE">Med</span> 2014<span class="GramE">;371</span>(7):612-23.&nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="6"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-6" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">6</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Mozaffarian</b></span><b> D, <span class="SpellE">Fahimi</span> S, <span class="SpellE">Singh</span> GM, <span class="SpellE">Micha</span> R, <span class="SpellE">Khatibzadeh</span> S, <span class="SpellE">Engell</span> RE, et al.</b> Global <span class="SpellE">sodium</span> <span class="SpellE">consumption</span> <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">death</span> <span class="SpellE">from</span> <span class="SpellE">cardiovascularcauses</span>. N <span class="SpellE">Engl</span> J <span class="SpellE">Med</span> 2014<span class="GramE">;371</span>(7):624-34.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="7"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-7" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">7</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Oparil</b></span><b> S. </b><span class="SpellE">Low</span> <span class="SpellE">sodium</span> <span class="SpellE">intake</span>: cardiovascular <span class="SpellE">health</span> <span class="SpellE">benefit</span> <span class="SpellE">or</span> <span class="SpellE">risk</span>? N <span class="SpellE">Engl</span> J <span class="SpellE">Med</span>. 2014<span class="GramE">;371</span>(7):677-9.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="8"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-8" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">8</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Graudal</b></span><b> N, <span class="SpellE">J&uuml;rgens</span> G, <span class="SpellE">Baslund</span> B, Alderman MH. </b><span class="SpellE">Compared</span> <span class="SpellE">with</span> usual <span class="SpellE">sodium</span> <span class="SpellE">intake</span>, <span class="SpellE">low</span>- <span class="SpellE">and</span> <span class="SpellE">excessive</span>-<span class="SpellE">sodium</span> <span class="SpellE">diets</span> are <span class="SpellE">associated</span> <span class="SpellE">with</span> <span class="SpellE">increased</span> <span class="SpellE">mortality</span>: a meta-<span class="SpellE">analysis</span>. <span class="SpellE">Am</span> J <span class="SpellE">Hypertens</span> 2014; 27(9):1129-37.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="9"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-9" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">9</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;&nbsp; <span class="SpellE"><b>Institute</b></span><b> <span class="SpellE">of</span> Medicine.</b> <span class="SpellE">Sodium</span> <span class="SpellE">intake</span> in <span class="SpellE">populations</span>: <span class="SpellE">Assessment</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">the</span> <span class="SpellE">Evidence</span>. <span class="SpellE">National</span> <span class="SpellE">Academic</span> <span class="SpellE">Press</span>: Washington, DC, 2013.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="10"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-10" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">10</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Stroup</b></span><b> DF, <span class="SpellE">Berlin</span> JA, <span class="SpellE">Morton</span> SC, <span class="SpellE">Olkin</span> I, <span class="SpellE">Williamson</span> GD, <span class="SpellE">Rennie</span> D, et al.</b> Meta-<span class="SpellE">analysis</span> <span class="SpellE">of</span> <span class="SpellE">observational</span> <span class="SpellE">studies</span> in <span class="SpellE">epidemiology</span>: a <span class="SpellE">proposal</span> <span class="SpellE">for</span> <span class="SpellE">reporting</span>. Meta-<span class="SpellE">analysis</span> <span class="SpellE">Of</span> <span class="SpellE">Observational</span> <span class="SpellE">Studies</span> in <span class="SpellE">Epidemiology</span> (MOOSE) <span class="SpellE">group</span>. JAMA 2000; 283(15): 2008-12.    &nbsp; </span><span style="font-size: 10pt;"><o:p></o:p></span></p>         <!-- ref --><p style="margin: 0cm 0cm 0.0001pt;"> <span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; "><a name="11"></a> </span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; color: rgb(31, 26, 23);"> <a href="#-11" style="color: blue; text-decoration: underline; text-underline: single">11</a></span><span style="font-size: 10pt; font-family: Verdana; ">.&nbsp;&nbsp;<span class="SpellE"><b>Whelton</b></span><b> PK, <span class="SpellE">Appel</span> LJ.</b> <span class="SpellE">Sodium</span> <span class="SpellE">and</span> cardiovascular <span class="SpellE">disease</span>: <span class="SpellE">what</span> <span class="SpellE">the</span> data show. <span class="SpellE">Am</span> J <span class="SpellE">Hypertens</span> 2014<span class="GramE">;27</span>(9):1143-5.    </span></p>            ]]></body><back>
<ref-list>
<ref id="B1">
<label>1</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Romero]]></surname>
<given-names><![CDATA[C]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="es"><![CDATA[Disminución del consumo de sal en la población: ¿recomendar o no recomendar?]]></article-title>
<source><![CDATA[Rev Urug Cardiol]]></source>
<year>2013</year>
<volume>28</volume>
<numero>2</numero>
<issue>2</issue>
<page-range>263-72</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B2">
<label>2</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mente]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[O&rsquo;Donnell]]></surname>
<given-names><![CDATA[MJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rangarajan]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[McQueen]]></surname>
<given-names><![CDATA[MJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Poirier]]></surname>
<given-names><![CDATA[P]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wielgosz]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[PURE Investigators. Association of urinary sodium and potassium excretion with blood pressure]]></article-title>
<source><![CDATA[N Engl J Med]]></source>
<year>2014</year>
<volume>371</volume>
<numero>7</numero>
<issue>7</issue>
<page-range>601-11</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B3">
<label>3</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>U.S. of Department of Agriculture, U.S. Department of Health and Human Sevices</collab>
<source><![CDATA[Dietary guidelines for Americans]]></source>
<year>2010</year>
<publisher-loc><![CDATA[Washington ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[USDA, HHS]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B4">
<label>4</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Eckel]]></surname>
<given-names><![CDATA[RH]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jakicic]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Ard]]></surname>
<given-names><![CDATA[JD]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[de Jesus]]></surname>
<given-names><![CDATA[JM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Houston Miller]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Hubbard]]></surname>
<given-names><![CDATA[VS]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[2013 AHA/ACC guideline on lifestyle management to reducecardiovascular risk: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines]]></article-title>
<source><![CDATA[Circulation]]></source>
<year>2014</year>
<volume>129</volume>
<numero>25^s2</numero>
<issue>25^s2</issue>
<supplement>2</supplement>
<page-range>S76-99</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B5">
<label>5</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[O&rsquo;Donnell]]></surname>
<given-names><![CDATA[M]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Mente]]></surname>
<given-names><![CDATA[A]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rangarajan]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[McQueen]]></surname>
<given-names><![CDATA[MJ]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Wang]]></surname>
<given-names><![CDATA[X]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Liu]]></surname>
<given-names><![CDATA[L]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Urinary sodium and potassium excretion, mortality, and cardiovascular events]]></article-title>
<source><![CDATA[N Engl J Med]]></source>
<year>2014</year>
<volume>371</volume>
<numero>7</numero>
<issue>7</issue>
<page-range>612-23</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B6">
<label>6</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Mozaffarian]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Fahimi]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Singh]]></surname>
<given-names><![CDATA[GM]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Micha]]></surname>
<given-names><![CDATA[R]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Khatibzadeh]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Engell]]></surname>
<given-names><![CDATA[RE]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Global sodium consumption and death from cardiovascular causes]]></article-title>
<source><![CDATA[N Engl J Med]]></source>
<year>2014</year>
<volume>371</volume>
<numero>7</numero>
<issue>7</issue>
<page-range>624-34</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B7">
<label>7</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Oparil]]></surname>
<given-names><![CDATA[S]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Low sodium intake: cardiovascular health benefit or risk?]]></article-title>
<source><![CDATA[N Engl J Med]]></source>
<year>2014</year>
<volume>371</volume>
<numero>7</numero>
<issue>7</issue>
<page-range>677-9</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B8">
<label>8</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Graudal]]></surname>
<given-names><![CDATA[N]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Jürgens]]></surname>
<given-names><![CDATA[G]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Baslund]]></surname>
<given-names><![CDATA[B]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Alderman]]></surname>
<given-names><![CDATA[MH]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Compared with usual sodium intake, low- and excessive-sodium diets are associated with increased mortality: a meta-analysis]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Hypertens]]></source>
<year>2014</year>
<volume>27</volume>
<numero>9</numero>
<issue>9</issue>
<page-range>1129-37</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B9">
<label>9</label><nlm-citation citation-type="book">
<collab>Institute of Medicine</collab>
<source><![CDATA[Sodium intake in populations: Assessment of the Evidence]]></source>
<year>2013</year>
<publisher-loc><![CDATA[Washington, DC ]]></publisher-loc>
<publisher-name><![CDATA[National Academic Press]]></publisher-name>
</nlm-citation>
</ref>
<ref id="B10">
<label>10</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Stroup]]></surname>
<given-names><![CDATA[DF]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Berlin]]></surname>
<given-names><![CDATA[JA]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Morton]]></surname>
<given-names><![CDATA[SC]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Olkin]]></surname>
<given-names><![CDATA[I]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Williamson]]></surname>
<given-names><![CDATA[GD]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Rennie]]></surname>
<given-names><![CDATA[D]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Meta-analysis of observational studies in epidemiology: a proposal for reporting. Meta-analysis Of Observational Studies in Epidemiology (MOOSE) group]]></article-title>
<source><![CDATA[JAMA]]></source>
<year>2000</year>
<volume>283</volume>
<numero>15</numero>
<issue>15</issue>
<page-range>2008-12</page-range></nlm-citation>
</ref>
<ref id="B11">
<label>11</label><nlm-citation citation-type="journal">
<person-group person-group-type="author">
<name>
<surname><![CDATA[Whelton]]></surname>
<given-names><![CDATA[PK]]></given-names>
</name>
<name>
<surname><![CDATA[Appel]]></surname>
<given-names><![CDATA[LJ]]></given-names>
</name>
</person-group>
<article-title xml:lang="en"><![CDATA[Sodium and cardiovascular disease: what the data show]]></article-title>
<source><![CDATA[Am J Hypertens]]></source>
<year>2014</year>
<volume>27</volume>
<numero>9</numero>
<issue>9</issue>
<page-range>1143-5</page-range></nlm-citation>
</ref>
</ref-list>
</back>
</article>
